Ksiądz Jerzy Heczko (1870-1905) z Bystrzycy

 Biografia

Przeglądając blog „Przodkowie z Cieszyna” trafiłam na Jerzego Heczkę, który urodził się 12.02.1870 w Bystrzycy nr 1, a zmarł 04.11.1905 w New Haven, Connecticut (USA). Był duchownym najpierw w Austrii (Styria) w miejscowości Gröbming, a później wyemigrował do USA i tam pracował 4 lata w New Haven. Rodzice Jerzy i Anna Heczkowie  siedlacy (gospodarze) w Bystrzycy również końcem XIX w. wyemigrowali za synem do USA.

Jedyne biograficzne informacji o ks. Jerzym Heczko z Bystrzycy znajdujemy w „Przyjacielu Ludu” redagowanym przez ks. Franciszka Michejdę z Nawsia.  Rubryce  „Z Kościoła i szkoły” zamieszczał kolejne notatki informujące o jego ścieżce życiowej jako duchownego luterańskiego.

Pierwsza notatka pochodzi z czasów studenckich młodego Jerzego. Wraz z grupą studentów teologii wiedeńskiego uniwersytetu przybył na pogrzeb rocznikowego kolegi Pawła Twardzika zmarłego z powodu ciężkiej grypy. Wygłosił przemówienie nad grobem zmarłego kolegi.

Redaktor w „Przyjacielu Ludu”  odnotował wszystkie ważne momenty na drodze do stanu duchownego „kandydata teologii” Jerzego Heczki:

„Przyjaciel Ludu” z dnia 07.05.1893, R. 9:1893, nr 9, s. 73

„Przyjaciel Ludu” z dn. 15.10.1893, R. 9:1893, nr 20, s. 159

„Przyjaciel Ludu” z dn. 05.11.1893, R. 9:1893, nr 21, s. 166 

Wikariat w Gröbming w Dolnej Austrii

 

„Przyjaciel Ludu” z dnia 04.02.1894, R. 10:1894, nr 3, s. 24

„Przyjaciel Ludu” z dnia 01.01.1895, R. 11:1895, nr 1, s. 8

(19) A więc nie jesteście już obcymi i przychodniami, ale jesteście współobywatelami świętych i domownikami Boga - (20) zbudowani na fundamencie apostołów i proroków, gdzie kamieniem węgielnym jest sam Chrystus Jezus. (21) W Nim zespalana cała budowla rośnie na świętą w Panu świątynię, (22) w Nim i wy także wznosicie się we wspólnym budowaniu, by stanowić mieszkanie Boga przez Ducha. (Ef 2,19-22)

Pobyt w New Heaven w Connecticut

Pod koniec XIX i na początku XX wieku nastąpiła fala emigracji zarobkowej i religijnej z terenów Śląska Cieszyńskiego. W 1900 roku polscy luteranie w New Haven poszukiwali pastora, który znałby język polski, ale posiadał oficjalne święcenia uznawane przez luteranów w USA. Ks. Jerzy Heczko, mając doświadczenie z pracy w Austrii (gdzie dominował niemiecki) i pochodząc z Bystrzycy (gdzie mówił po polsku), był idealnym kandydatem do pracy w wielokulturowym środowisku imigranckim. Posiadał odpowiednie przygotowanie teologiczne do pracy misyjnej w diasporze. W czasie siedmiu lat służby z parafii Gröbming nabył też odpowiedniego doświadczenia. W tradycji luterańskiej monarchii austro-węgierskiej wikariat trwał zazwyczaj od 2 do 5 lat. Obecność ks. Jerzego Heczki wśród duchownych w Styrii potwierdza, że był częścią kadr duchownych przygotowywanych do pracy w diasporze, co ostatecznie zaprowadziło go do New Haven w 1901 roku.

Osiadł w stanie Connecticut w miejscowości New Haven i tam opiekował się polskimi i niemieckimi ewangelikami aż do swojej przedwczesnej śmierci w 1905 roku. W tamtym okresie polscy ewangelicy w USA stanowili mniejszość w porównaniu do dominującej grupy katolickiej. Duchowni tacy jak ks. Heczko pełnili kluczową rolę w utrzymaniu tożsamości narodowej i językowej poprzez nabożeństwa w języku polskim. Polscy imigranci nie chcieli uczęszczać do kościołów niemieckojęzycznych czy anglojęzycznych.

„Przyjaciel Ludu” 04.02.1905, R. 22:1905, nr 3, s. 24

Zdjęcie nagrobku zostało zamieszczone na stronie internetowej cmentarza dnia 21.04.2020 Oznacza to, że po upływie 125 lat od jego śmierci grób stale istnieje. Więcej! Dowiadujemy się, ze pochowani tam zostali również jego rodzice Georg i Anna Heczkowie.

Grób Ks. Jerzego (Georga) Heczko (1870-1905).

Section: Larch Avenue, Plot: 28, Grave: 7.

Evergreen Cementery w New Haven County, Connecticut, USA

Żródło: https://www.findagrave.com

 

Przybycie rodziców ks. Jerzego Heczko do New Heaven.

O ojcu ks. Georga (Jerzego) Heczki wiemy mało. Jednak dane genealogiczne i nagrobne z New Haven pozwalają na odtworzenie najważniejszych faktów z życia rodziców duchownego. Georg (Jerzy) Heczko (senior) zmarł 28.04.1907 roku. Spoczął na cmentarzu Evergreen Cemetery w New Haven, w tej samej kwaterze rodzinnej co jego syn (zmarły w 1905 r.). Zmarł zaledwie półtora roku po swoim synu, co sugeruje, że okres jego pobytu w Ameryce był naznaczony rodzinną tragedią. Georg senior prawdopodobnie przybył do Stanów Zjednoczonych wraz z żoną Anną, aby dołączyć do syna, który pełnił tam posługę duszpasterską. Choć to jego syn był postacią publiczną jako pastor, obecność seniora rodu Heczków była istotna dla wczesnej polskiej społeczności ewangelickiej w New Haven.

Anna Heczko (z domu Heczko) zmarła 21.12.1923 roku w New Haven w stanie Connecticut. Jej ciało spoczęło na tym samym cmentarzu co jej syna i męża – Evergreen Cemetery w New Haven. Na cmentarzu znajduje się wspólna kwatera rodzinna. Na pomnikach z tego okresu w New Haven dane zmarłych członków rodziny wykuwano po drugiej stronie nagrobków. Rodzice Heczkowie przybyli do USA prawdopodobnie wraz z synem lub krótko po nim, dołączając do polskiej społeczności w New Haven. Matka po przedwczesnej śmierci syna w 1905 roku pozostała w Connecticut przez kolejne 18 lat. Jej obecność w New Haven po śmierci Georga sugeruje, że rodzina Heczków była silnie zakorzeniona w lokalnej wspólnocie, a ona sama mogła cieszyć się wsparciem parafian, którym wcześniej służył jej syn.

***

Podsumowanie. Postać ks. Jerzego Heczki (1870-1905) powiąże się z genealogią Małyszów. Brat jego matki Anny Heczko, Jan Heczko (ur. 1843), był dziadkiem Zuzanny Kominek, która była babcią piszącej tej słowa.

"Stara szkoła" w Kozakowicach

 "Przyjaciel Ludu" w 1901 zamieścił ciekawą notatkę dotyczącą poświęcenia szkoły jednoklasowej w Kozakowicach Górnych.

"Przyjaciel Ludu" 06.09.1901, R. 17: 1901, nr 19, s. 143-144

Obecnie budynek ten nie pełni już funkcji szkoły, jednak mieszkańcy określają go mianem "starej szkoły". Po wybudowaniu w Kozakowicach kaplicy ewangelickiej, poświęconej w 1935 roku oraz po zmianach organizacyjnych w szkolnictwie, budynek szkoły służył również celom religijnym, odbywały się tam lekcje religii ewangelickiej i mieściła kancelaria zborowa.

"Stara szkoła" w Kozakowicach lata 80.XX w.

"Stara szkoła" w Kozakowicach . Początek XXI w.

Rok 2026 i dwie rocznice

    Rok 1707 (Ugoda w Altranstadt) przyniósł nadzieję na budowę kościoła ewangelickiego w Cieszynie, gdzie ewangelicy z Pszczyny naprzeciw ambony mieli swoją pawłacz, a książę pszczyński opłacał diakona, który opiekował się ludnością ewangelicką z Pszczyny i okolicy. Pierwszym duchownym był ks. Andrzej Machal. Książę na własny koszt wybudował w Cieszynie mu mieszkanie. Do podstawowych zajęć tego duchownego należała opieka duszpasterska, która w pierwszej kolejności była posługą dla chorych i umierających. Książę też wynajmował dla niego furmankę do Pszczyny. Jego przychylność wobec ewangelików była wielka, bowiem chłopi udający się do Cieszyna na nabożeństwo mieli skreślone dwa dni z pańszczyzny.

    Po ustaleniu się granicy na Wiśle w roku 1742 nadszedł czas spokojnego rozwoju parafii ewangelickiej w Pszczynie. Mieszkający na terenie Ziemi Pszczyńskiej ewangelicy mogli swobodnie kształtować życie religijne i własne szkolnictwo. Dnia 7 sierpnia 1746 poświęcono kościół ewangelicki. Obok była ewangelicka szkoła. Powoli kształtowała się swobodnie duchowość i pobożność.

    W 1896 roku parafia ewangelicka w Pszczynie obchodziła 150-lecie istnienia,  Prasa ewangelicka ukazująca się wówczas na Śląsku Cieszyńskim informowała o tym wydarzeniu, przykładem jest "Przyjaciel Ludu" redagowany w Nawsiu (Zaolzie, obecnie Czeska Republika) przez ks. Franciszka Michejdę. 

    W bieżącym roku 2026 będzie to już 280. jubileusz. Przeglądając stare roczniki "Przyjaciela Ludu" można znaleźć dwie notatki. Pierwsza przywołuje 150. Pamiątkę Założenia Parafii:

"Przyjaciel Ludu" R.12:1896, nr 16, s. 125

    10 lat później ten sam periodyk informował o tragicznym wydarzeniu, tj. o pożarze w wyniku którego, spłonął kościół ewangelicki. Dwa lata trwała jego odbudowa.

 

"Przyjaciel Ludu"   R.21:1905, nr 5, s. 39

Należy podkreślić na tym miejscu, że rzeczywistość Kościoła i Parafii w XXI wieku jest pochodną wydarzeń sięgających  Reformacji  w XVI wieku, jest także zależna  od wiary i zaangażowania współczesnego pokolenia wierzących.

Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość tworzą bowiem tę samą  rzeczywistość. Wywołane z pamięci dzieje Parafii Ewangelickiej  w Pszczynie są tego potwierdzeniem. Historia każe nam odnajdywać, że w trudnościach ojców tej ziemi przyszłe pokolenia nabywają nowej siły dla zachowania swej świadomości wyznaniowej. 

„Przeszłość nie ginie…
Anioł Pański zapisuje ją w księgach żywota
i niedobrze jest jeśli człowiek,
który przeszłości swej i tych,
wśród których żyje, nie zna,
bo w przeszłości każdej przyszłość leży…
Przeszłość została powierzona prawem dziedzictwa
i na tę przeszłość jako żywi patrzymy… 

Wnętrze kościoła ewangelickiego
w Pszczynie przed  pożarem w 1905

Daty w listopadowym kalendarzu

Listopad

01.11.1925 – urodziła się Karolina Rusz (zm. 1976), pisarka i poetka ludowa Śląska Cieszyńskiego

03.11.1765 – koło Mrągowa urodził się ks. Samuel Tomaszczyk (ur. ok. 1845), rektor szkoły garnizonowej w Grudziądzu, proboszcz parafii m.in. w Pomysku Wielkim, znawca języka kaszubskiego

03.11.1885 – w Końskiej na Zaolziu urodził się ks. Andrzej Buzek (zm. 1971), kaznodzieja, katecheta, kapelan pomocniczy wojska, historyk, publicysta, autor pieśni

05.11.1915 – w bitwie pod Kostiuchnówką na Wołyniu poległ Jan Łysek (zm. 1887), literat, działacz narodowy na Śląsku Cieszyńskim

05.11.1725 - poświęcenie i otwarcie nowego budynku szkoły ewangelickiej w Cieszynie

06.11.1865 – urodził się Bogdan Hoff (zm. 1932), malarz, nauczyciel rysunków, współtwórca Stowarzyszenia Miłośników Wisły

06.11.1735 – w Kołbutach pow. Szczytno urodził się ks. Jan Wilhelm Alexius (zm. 1805), polskojęzyczny pisarz mazurski

08.11.1925 – we Wrocławiu urodził się ks. Jerzy Gryniakow (zm. 1992), biblista, proboszcz parafii w Piotrkowie Trybunalskim, administrator parafii w Zelowie, rektor ChAT

09.11.1885 – w Waplewie, pow. Ostróda urodził się Reinhold Barcz (zm. 1942), gromadkarz mazurski, działacz narodowy

10.11.1935 – w Warszawie zmarł Władysław Macura (ur. 1896), muzyk, kompozytor, pianista, ilustrator, kierownik muzyczny w Polskim Radiu w Warszawie

11.11.1985 – w Poznaniu zmarł Paweł Rymorz (ur. 1896), uczestnik I wojny światowej, założyciel Towarzystwa Ewangelickiego w Poznaniu, długoletni  prezes Rady Parafialnej, działacz społeczny

11.11.1855 – w Kopenhadze zmarł Søren Kierkegaard (ur. 1813), duński filozof, poeta romantyczny i teolog, uznawany za jednego z prekursorów filozofii egzystencjalistycznej

12.11.1915 – urodził się ks. Władysław Santarius (zm. 1989), pracował w Śląskim Kościele Ewangelickim AW, duszpasterz ewangelizacyjno-misyjny

17.11.1985 – w Kolonii zmarł ks. Alfred Hauptman (ur. 1909), zwierzchnik diecezji katowickiej, prezes BPGA, proboszcz parafii z Zabrzu

20.11.1885 – w Warszawie urodził się ks. Feliks Teodor Gloeh (zm. 1960), działacz narodowy i społeczny

20.11.1925 – zmarł w Warszawie Stefan Żeromski (ur. 1864), wybitny powieściopisarz, dramaturg, publicysta, działacz społeczno-oświatowy

26.11.1905 – w Ustroniu urodził się ks. Andrzej Wantuła (zm. 1976), zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, profesor teologii

30.11.1795 – w Warszawie urodził się Jan Fryderyk Wilhelm Malcz (zm. 1852), lekarz w Warszawie

Nauka Marcina Lutra i jej nieprzemijające wartości

Zestawienie bibliograficzne

    Prezentowane zestawienie bibliograficzne zawiera wybór tekstów opublikowanych w polskich ewangelickich czasopismach („Zwiastun”, „Zwiastun Ewangelicki”, „Strażnica Ewangeliczna”, „Jednota”, „Kalendarz Ewangelicki”, „Rocznik Teologiczny ChAT”). Tematyka koncentruje się wokół nauki Marcina Lutra. Jest próbą jej interpretacji i pragnieniem zainteresowania czytelników omawianą problematyką. Trudne treści teologiczne przedstawione są prostym językiem, uwzględniającym popularnego odbiorcę. Część tekstów to tłumaczenia fragmentów dzieł reformatorów.

1. Artykuły Szmalkaldzkie  : [fragm.] dotyczący urzędu i dzieła Jezusa Chrystusa, czyli naszego odkupienia, „Ewangelik Pszczyński” – nr 5/6, s. 46

2. Barański, Łukasz: Tezy Marcina Lutra z 31. października 1517 roku, „Kalendarz Ewangelicki” R. 126(2012), s. 178-183

3. Broda, Jan: Przed 432 laty : wypisy na Dzień Reformacji, „Strażnica Ewangeliczna”  1949, nr 21, s. 2-4

4. Buzek, A.: Kościół w świetle luterańskich Ksiąg Symbolicznych, „Strażnica Ewangeliczna” 1955, nr 2, s. 27-29; 1955, nr 8, s. 122-124; 1955, nr 9, s. 141-142

5. J.Gr. (ks.): Luter a Biblia, „Strażnica Ewangeliczna” 1954, nr 19, s. 283-284

6. K.K. (ks.) (przekł.): Luter o swoim rozwoju na reformatora : z przedmowy do pierwszego tomu łacińskich pism z 1545 r. – na rok przed śmiercią, „Strażnica Ewangeliczna”  1955, nr 21, s. 315-317

7. Konfesja Augsburska, „Zwiastun” 1980, nr 8, s. 123-124; 1980, nr 9, s. 141-142; 1980, nr 10, s. 157; 1980, nr 11, s. 171-172; 1980, nr 13/14, s. 219-220; 1980, nr 15/16, s. 247-248

8. Gryniakow, Jerzy: Luter a diakonia, „Zwiastun” 1984, nr 1/2, s. 5

9.. Kotula, Karol: Powrót do świętej powagi nauki Lutra o łasce, „Strażnica Ewangeliczna” 1957, nr 21, s. 324-326

10. Krenz, O.: Luter o małżeństwie, „Strażnica Ewangeliczna”  1953, nr 18/19, s. 264-265

11. Księgi symboliczne autorstwa Melanchtona : [fragmenty], „Zwiastun” 1997, nr 20, s. 8-9

12. Lechicki, Czesław: Istota luteranizmu, „Strażnica Ewangeliczna”  1948, nr 19/20, s. 3-5

13. Maron, G.: Luter a modele wolności w jego czasach. „Rocznik Teologiczny ChAT” R. 25(1983), z. 2, s. 27-34

14. Meyer, Gustaw: Luter a kazania wigilijne, „Zwiastun” 1981, nr 24, s. 372-374

15. Michejda, Zbigniew: Dr Marcin Luter a muzyka kościelna, „Strażnica Ewangeliczna”  1955, nr 21, s. 321-322

16. Motyka, Jan: Luter a wychowanie, „Zwiastun” 1983, nr 18, s. 274-275; 1980, nr 17, s. 267-268; 1980, nr 18, s. 285-286; 1980, nr 19, s. 301-302; 1980, nr 20, s. 317-318; 1980, nr 21, s. 333-334; 1980, nr 22, s. 349

17. Narzyński, Janusz: Modlitwa w życiu i nauce Marcina Lutra,  „Zwiastun” 1967, nr 20, s. 308.313-314; 1967, nr 21, s. 331-332

18. Nasz reformator dr M. Luter o wychowaniu dzieci. „Strażnica Ewangeliczna” 1949, nr 17, s. 3

19. Niemczyk, W.: Luterska nauka o Zakonie i Ewangelii, „Rocznik Teologiczny ChAT” R. 1(1959),  s. 59-72

20. Niemczyk, Wiktor: Pod znakiem Ksiąg symbolicznych, „Strażnica Ewangeliczna”  1954, nr 21, s. 307-310

21. O.K. (ks.): Warownym grodem jest nasz Bóg, „Strażnica Ewangeliczna” 1956, nr 21, s. 317-318

22. Omega: Konfesja Augsburska, „Kalendarz Ewangelicki” R. 67(1954), s. 81-87

23. PM (oprac.): Rozumienie wolności u Lutra : fragmenty wykładu prof. K.H. zur Muehlena z Wydziału Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu w Bonn, wygłoszonego w ramach obchodów Tygodnia Kultury RFN w Polsce, „Zwiastun” 1989, nr 1/2, s. 13-14

24. Slawik, J.: Chrzest dzieci u Lutra. Ewolucja poglądów?, „Rocznik Teologiczny ChAT”  R. 41(1999), z. 1/2, s. 121-130

25. Trenkler, Ryszard: Nabożeństwo komunijne doby reformacyjnej, „Strażnica Ewangeliczna”  1953, nr 21/22, s. 300-302

26. Uglorz, M.: Świadectwo Lutra o Wieczerzy Pańskiej, „Rocznik Teologiczny ChAT” R. 28(1986), z. 1, s. 109-130

27. Uglorz, Manfred: Sola Scriptura. Cz. 1-4, „Zwiastun” 1983, nr 8, s. 116-117; 1983, nr 8, s. 133-134; 1983, nr 10, s. 148-149; 1983, nr 11, s. 166.171

28. Wantuła, Andrzej: Luter a Biblia, „Strażnica Ewangeliczna” 1955, nr 21, s. 319-321; 1955, nr 22, s. 333-335

29. Wojak, Tadeusz: Marcina Lutra wykład Psalmu pokutnego, „Zwiastun” 1983, nr 4, s. 51-52

30. Wrzos, Wojciech: Marcin Luter o Kościele, „Jednota” 1964, nr 7/8, s. 12-13

31. [Wypowiedzi] : czas, Bóg, Chrystus, nowe życie, miłość bliźniego, wiara, radość, Biblia, Kościół, dziękczynienie, modlitwa, Boże Narodzenie według Lutra, „Zwiastun” 1990, nr 20, s. 178-180 

 

Pomnik Ks. M. Lutra w Wittenberdze

      Fragmenty kazań
     ks. dr Marcina Lutra
       na różne niedziele
 i święta roku kościelnego
           w tłumaczeniu
       ks. Ryszarda Janika

     1.    Czy nie jesteś cudownym, miłym Bogiem? (Ps 118,21), „Zwiastun”1983, nr 18, s. 285 [WA 36,1,171]

      2.    Duch działa w nas i przez nas (Za 12,10a), „Zwiastun” 1983, nr 10, s. 149 [[WA 45,540]

      3.    Dwojakie widzenie (J 1,14), „Zwiastun” 1983, nr 2, s. 27 [WA 45,490]

     4.    Nasza zbroja : Słowo i modlitwa (Mt 4,10), „Zwiastun” 1983, nr 4, s. 60 [WA 47,758]

5.    Niedziela Wieczności (Obj 21,1), „Zwiastun”– 1983, nr 22, s. 340 [WA 34,126]

6.    Niesieni Ewangelią (Łk 15,5), „Zwiastun”1983, nr 8, s. 115 [WA 10,1,366]

7.    On stał się dla nas przekleństwem (Ga 3,13), „Zwiastun” 1983, nr 6, s. 92 [WA 52,807]

8.    On zostawił nam przykład (1 P 2,21), „Zwiastun” 1983, nr 5, s. 67 [WA 2,141]

9.    Owoc jedynie w Chrystusie (J 15,5), „Zwiastun” 1983, nr 17, s. 268 [WA 45,671]

10. Pańscy jesteśmy (Rz 14,8), „Zwiastun” 1983, nr 1, s. 11 [WA 48,206]

11. Pieśń zboru (2 Sm 23,1-2), „Zwiastun” 1983, nr 9, s. 131 [WA 54,33]

12. Przychodzi Pan (Za 9,9), „Zwiastun” 1983, nr 23, s. 354 [WA 37,201]

13. Przydaj nam wiary (Łk 17,5), „Zwiastun” 1983, nr 13/14, s. 199 [WA 32,85]

14. Radosna wiara (Ga 3,13), „Zwiastun” 1983, nr 12, s. 179 [WA 10,1,367]

15. Święto Reformacji (Mt 4,4), „Zwiastun” 1983, nr 20, s. 308 [WA 7,22]

16. Święto Żniw (Ps 145,15), „Zwiastun” 1983, nr 19, s. 290 [WA 31,443]

17. Tylko czwarta część (Łk 8,15), „Zwiastun”– 1983, nr 3, s. 35 [WA 17,156]

18. U Pana na zawsze (1 Ts 4,17), „Zwiastun” 1983, nr 21, s. 324 [WA 17,221]

19. Uczynki są pieczęcią wiary (Ef 2,10), „Zwiastun” 1983, nr 15/16, s. 245 [WA 10,1]

20. W wieczór wigilijny (Łk 2,10-11), „Zwiastun” 1983, nr 24, s. 370 [WA 52,46]

21. Wzbudzony dla usprawiedliwienia naszego (Rz 4,25), „Zwiastun” 1983, nr 7, s. 101 [WA 10,221]

Sola Scriptura

Ambona w kościele ewangelickim im. Lutra
w Chorzowie

  W kręgu kazań
 reformacyjnych

31. października będziemy obchodzić Pamiątkę Reformacji na okoliczność ogłoszenia w Wittenberdze przez ks. dr. Marcin Lutra w 1517 roku 95. tez.

Zapoczątkowało to nowy ruch religijnyu w wyniku, którego powstał Kościół Ewangelicko-Augsburski (Luterski).

Jedna z pięciu wyznawanych przez ewangelików zasad jest Sola Scriptura - Jedynie Pismo Święte, oznacza to, że jedynym źródłem wiary i życia chrześcijańskiego jest Biblia.

Słowo Boże stoi w centrum ewangelickiego nabożeństwa, wyraża się w liturgii, kazaniu, Sakramentach.

Nie ma ewangelickiego nabożeństwa bez zwiastowania Słowa Bożego (bez kazania) z ambony. Przekazuje ono wiernym treści religijne, naucza, wyjaśnia, umacnia słuchaczy w wierze w Boga, daje wskazania do życia zgodnego z przykazaniami Bożymi. Najczęściej oparte jest na wyznaczonym w perykopach kościelnych fragmencie Starego lub Nowego Testamentu. 

Podane niżej zestawienie bibliograficzne jest przykładem kazań wygłaszanych przez duchownych w parafiach będących miejscem ich służby duszpasterskiej, a wybranych do opublikowania na łamach czasopism ewangelickich w drugiej połowie XX w.

1. Czembor, Henryk: Stójcie w tej wolności (Ga 5,1), „Zwiastun” 1982, nr 20, s. 289-290

2. Czembor, Henryk: Warownym grodem jest nasz Bóg (Ps 46,2-4.8.9)[Psalm dnia], „Zwiastun”1985, nr 20, s. 290-291
Kazanie wygłoszone podczas radiowego nabożeństwa reformacyjnego w 1984 r.

3. Gross, Jan: Pamiętajcie na wodzów waszych (Hbr 13,7), „Zwiastun” 1989, nr 21/22, s. 290-291 Kazanie wygłoszone w czasie nabożeństwa radiowego 31.10.1988 r.

4. Janik, Ryszard: Wierni w naśladowaniu i służbie (Iz 62,6-7.10-12), „Zwiastun” 1990, nr 20, s. 178-179

5. Karpecki, Jan: Kazanie na Święto Reformacji (Hbr 13,7-8), „Strażnica Ewangeliczna” 1951, nr 22, s. 1-3

6. Kozieł, Jan: Radość usprawiedliwienia (Mt 5,6), „Zwiastun” 1988, nr 19/20, s. 290-291
Kazanie wygłoszone w czasie nabożeństwa radiowego w dniu 31.10.1987 r.

7. Kubisz, K.B.: Warownym grodem (Ps 46,8), „Strażnica Ewangeliczna”  1960, nr 21, s. 313-316

8. Kubisz, Karol B.: Pióro Reformacji (1 J 1,4; Ef 3,17), „Strażnica Ewangeliczna” 1958, nr 21, s. 314-315

9. Kulisz, Karol: U progu Święta Reformacji : kazanie wygłoszone dn. 27 października 1935 r., „Strażnica Ewangeliczna” 1949, nr 20, s. 1-4

10. Michelis, Zygmunt: Święto Reformacji (Dz 5,29), „Zwiastun” 1979, nr 20, s. 306-307
Kazanie wygłoszone 31.10.1963 r.

11. Polak, Jan: Reformacja (Rz 3,28), „Jednota”  1975, nr 11, s. 3-5

12. Preiss, Waldemar: Święto Reformacji (Obj 3,11) : kazanie, „Strażnica Ewangeliczna” 1952, nr 21, s. 278-280

13. Raszyk, Tadeusz: Święto Reformacji (Mt 5,3-10), „Zwiastun”1986, nr 19/20, s. 280-281
Kazanie wygłoszone podczas radiowego nabożeństwa reformacyjnego w 1985 r.

14. Reformacja zaspokoiła głód duszy (Am 8,11), „Strażnica Ewangeliczna” 1954, nr 20, s. 298

15. Romański, Edward: Jeśli Bóg z nami, któż przeciwko nam?, „Zwiastun” 1983, nr 20, s. 306-307
Kazanie wygłoszone w czasie radiowego nabożeństwa reformacyjnego dn. 31.10.1982 r.

16. Szurman, Tadeusz: Bądźmy żywym Kościołem (Rz 3,23-26), „Zwiastun Ewangelicki”  2010, nr 20, s. 4-5

17. Tranda, Bogdan: Dziedzictwo : na Święto Reformacji, „Jednota” 1966, nr 10, s. 3-5

18. Trenkler, Ryszard: Powołani do wolności (Ga 5,1-6), „Zwiastun” 1989, nr 19/20, s. 266-268

19. Trenkler, Ryszard: Święto Reformacji (Mt 6,9), „Zwiastun” 1984, nr 20, s. 306-307
Kazanie wygłoszone w czasie reformacyjnego nabożeństwa radiowego 1983 r.

20. Uglorz, Manfred: Usprawiedliwieni z łaski (Rz 3,19-28), „Zwiastun” 1980, nr 12, s. 178-179

Daty w październikowym kalendarzu 2025

04.10.1515 – w Wittenberdze urodził się Łukasz Cranach Młodszy (zm. 1586), niemiecki malarz, syn Lucasa Cranacha Starszego

06.10.1945 – Diakonat i Zakłady „Eben-Ezer” w Dzięgielowie wznawiają działalność

11.10.1585 – w Rudnej na Dolnym Śląsku urodził się Johann Heerman (zm. 1647), kaznodzieja w Chobieni nad Odrą, pieśniarz

11.10.1945 – w Monachium zmarł Bogumił Leyk (zm. 1860), kamieniarz, kaznodzieja gromadkarski, działacz mazurski

12.10.1845 – w Ramsgate k. Canterbury zmarła Elisabeth Fry (ur. 1780), brytyjska filantropka, działaczka chrześcijańska

13.10.1605 – w Genewie zmarł Teodor de Bèze (ur. 1519), francuski protestancki reformator religijny i teolog, współpracownik, następca Jana Kalwina

16.10.1555 – w Oksfordzie zginął na stosie ks. Nicholas Ridley (ur. ok.1500), biskup anglikański, reformator Kościoła

18.10.1685 – król Francji Ludwik XIV wydał edykt z Fontainebleu, odwołujący postanowienia edyktu nantejskiego, gwarantującego wolność wyznania francuskim protestantom (hugenotom). Hugenoci francuscy zostali zmuszeni do emigracji.

19.10.1585 – we Wrocławiu zmarł Jan Crato (ur. 1519), lekarz trzech cesarzy, humanista

19.10.1975 – w Warszawie zmarł ks. Mieczysław Rueger (ur. 1879), diakon, opiekun zakładów charytatywnych diecezji warszawskiej

22.10.1885 – we wsi Roda k. Ropczyc urodził się Stanisław Kot (zm. 26 12 1975), historyk kultury i wychowania, badacz dziejów Reformacji, dyplomata

23.10.1955 – w Warszawie ukonstytuował się Polski Komitet ŚFL

25.10.1825 - w Wiedniu urodził się Johann Strauss (zm. 1899), austriacki kompozytor, skrzypek, dyrygent

25.10.1705 – w Dörnfeld k. Rudolstadt urodził się Jan Fryderyk Endersch (zm. 1769), kartograf i matematyk w Elblągu

27.11.1845 – w Domaszewicach pod Kielcami urodził się Walery Przyborowski (zm. 1913), powieściopisarz, dziennikarz i historyk, uczestnik powstania styczniowego

29.10.1675 – w Zittau (Żytawa, Górne Łużyce) zmarł Andreas Hammerschmidt (ur. 1611/1612), organista, kompozytor.

29.10.1635 – w Remstädt koło Gotha zmarł ks. Bartholomäus Helder (ur. 1585), kompozytor, twórca pieśni kościelnych

31.10.1995 – w Londynie zmarł ks. Władysław Fierla (ur. 1920), biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Obczyźnie, redaktor miesięcznika „Poseł  Ewangelicki” (na emigracji)

Daty w kalendarzu wrześniowym

 Wrzesień'25

01.09.1945 – Dom Dziecka w Miechowicach wznowił swoją działalność

03.09.1865 – w Lubece urodził się Wilhelm Bousset (zm. 1920), egzegeta protestancki, twórca tzw. szkoły historii religii, profesor Nowego Testamentu na uniwersytecie w Giessen

03.09.1785 – w Gdańsku zmarł się ks. Jan Gotfryd Gusovius (ur. 05.04.1735), kaznodzieja ewangelicki, pisarz, tłumacz, lektor języka polskiego

03.09.1915 – w Cieszynie zmarł  Bernard Kotula (ur. 8 10 1875), nauczyciel, poeta, grafik, księgarz, folklorysta, autor prac z zakresu teorii rysunku 

04.09.1965 – w Lambarene zmarł Albert Schweitzer (ur. 14.01.1875), teolog, filozof kultury, lekarz, misjonarz, wirtuoz-organista

06.09.1995 – w Warszawie zmarł mecenas Brunon Umgelter (ur. 1910), współtwórca prawa kościelnego, długoletni prezes a później wiceprezes Konsystorza

09.09.1675 – Spener ogłosił  program reform Kościoła „Pia Desideria” (Pobożne życzenia), zapoczątkowując ruch pietystyczny

13.09.1565 – w Neuchâtel zmarł Guillaume (Wilhelm) Farel (ur. 1489), reformator szwajcarski

15.09.1525 – w Hadze zginął Jan van Woerden (ur. 1499), męczennik Reformacji w Holandii

17.09.1575 – w Zurichu zmarł Henryk Bullinger (ur. 1504), następca Zwingliego, reformator i przywódca Kościoła w Zurychu, teolog, historyk, pisarz

19.10.1975 – zmarł ks. Mieczysław Rüger (ur. 1879), nauczyciel religii, dyrektor diakonatu „Tabita”, zastępca proboszcza parafii św. Trójcy

19.09.1565 – we Wrocławiu zmarł Franciszek Koekritz Faber (ur. 1597), poeta śląski

19.09.1905 – w Surbiton k. Londynu zmarł Thomas Barnardo (ur. 04.07.1845), działacz charytatywny i oświatowy w Londynie, zw. „ojcem dzieci opuszczonych”

21.09.1965 – w Warszawie zmarł ks. Karol Wolfram (ur. 1899), profesor ChAT w Warszawie, tłumacz piętnastu ksiąg Nowego Testamentu

23.09.1935 – w Łomży zmarł ks. Kacper Mikulski (ur. 1840), działacz społeczno-narodowy, proboszcz w Łomży

25.09.1555 – w Augsburgu zawarto pokój religijny, na mocy którego uznano oficjalne Kościół Ewangelicki

27.09.1975 – w Węgrowie zmarł ks. Eugeniusz Jungto (ur. 1904), pracował w parafiach diecezji warszawskiej i mazurskiej

30.09.2005 – w Anglii zmarł ks. Eryk Cimała (ur. 1904), kapelan 2 Korpusu Wojska Polskiego, proboszcz polskiej parafii w Cambridge

30.09.1905 – w Łodzi zginął zastrzelony przez bojówkarzy Karol Juliusz Kunitzer (ur. 1834), przemysłowiec

Daty w sierpniowym kalendarzu 2025

 02.08.1955 – zlikwidowano wydziały teologiczne na Uniwersytecie Warszawskim i Jagiellońskim

03.08.1945 – zmarł w obozie dla internowanych Niemców w Świętochłowicach ks. Ryszard Ernest Wagner (ur. 1883), proboszcz parafii ewangelickiej w Bielsku, badacz dziejów parafii i ziemi bielskiej, autor książek

04.08.1985 – wmurowano kamień węgielny pod budowę kościoła w Brennej

04.08.1875 – w Kopenhadze zmarł Hans Christian Andersen (ur. 02 04 1805), pisarz duński, autor baśni, sztuk scenicznych, powieści, autobiografii

06.08.1855 – na Białorusi urodził się Adam Mahrburg (zm. 1913),  filozof, publicysta, nauczyciel, redaktor miesięcznika „Książka”

11.08.1875 – w Zduńskiej Woli urodził się Ignacy August Boerner (zm. 1933), inżynier mechanik, pułkownik WP, działacz niepodległościowy, współpracownik Józefa Piłsudskiego, minister poczty i telegrafów

13.08.1725 – w Piszu urodził się Jerzy Krzysztof Pisanski (zm. 1790), historyk Prus Książęcych

15.08.1895 – w Giżycku zmarł Marcin Gerss (Giersz) (zm. 1808), wydawca czasopism na Mazurach

16.08.1965 – zmarł ks. Lucjan Lewandowski (zm. 1869), proboszcz Rypinie i Ossówce, doktor prawa, patriota,

17.08.1885 – w Szczytnie urodził się Fryderyk Leyk (zm. 1968), mazurski działacz narodowy

17.08.1895 – powstanie Światowego Związku Chrześcijańskich Studentów

19.08.1625 - zmarł książę cieszyński Fryderyk Wilhelm (ur. 1601), ostatni z rodu Piastów

21.08.1595 – Synod Generalny w Toruniu zatwierdził Ugodę Sandomierską z 1570

23.08.1925 – w Toruniu urodził się ks. Jerzy Otello (zm. 1996), pracował w parafiach mazurskich, historyk publicysta, społecznik, bibliofil, kolekcjoner dzieł sztuki

24.08.1555 – na synodzie w Koźminku pod Kaliszem doszło do połączenia Braci Czeskich i Kościoła Reformowanego w Polsce

25.08.1645 – w Rostocku zmarł Hugo Grotius (ur. 1583), holenderski prawnik, filozof i dyplomata, zwany „ojcem” prawa międzynarodowego

28.08.1645  – z inicjatywy króla Władysława IV Wazy w Toruniu rozpoczęło się Colloquium Charitativum, którego celem było przywrócenie zgody religijnej w Polsce (zakończone 21.11.1645)

28.08.1685 – w Komorznie pod Byczyną urodził się ks. Jan Muthmann (zm. 1747), budowniczy Kościoła Jezusowego w Cieszynie, pisarz religijny

30.08.1825 – zmarł Marcin Boos (ur. 1762), kaznodzieja

31.08.1945 – rozwiązano dotychczasowy Niemiecki Kościół Ewangelicki (DEK), a powołano Ewangelicki Kościół Niemiec (EKD)