Typologia prasy ewangelickiej

 Istotnym problemem badawczym jest ustalenie ogółu ewangelickich tytułów prasowych funkcjonujących na terenie RP w XXI w., ponieważ Kościół Ewangelicko-Augsburski nie prowadzi ich rejestru, a po 1989 r. nastąpił wyraźny ilościowy rozwój prasy ewangelickiej. Dlatego też przeprowadzona poniższa klasyfikacja jest tylko próbą usystematyzowania ogółu ukazujących się tytułów oraz tych, które z pewnych przyczyn zaprzestano wydawać, a mogą służyć jako przykład. Analiza polskich publikacji prasoznawczych wskazuje istnienie szeregu kryteriów stosowanych w typologii prasy, opracowanych m.in. przez S. Dzikiego i Aleksandrę Garlicką[1].

Typologia prasy w ujęciu S. Dzikiego oznacza „systematyzujący zabieg, którego celem jest fizyczne wyodrębnienie (wyróżnienie) z ogólnej grupy wytworów drukowych szczegółowych podgrup (wydawnictw zwartych ciągłych, periodyków, czasopism specjalnych oraz czasopism treści ogólnej czyli prasy) i opisanie ich zewnętrznej struktury (poprzez porównywanie wyodrębnionych podgrup według ich cech) jako zjawiska widzianego przede wszystkim oczyma bibliografa”[2]. Podane kryteria podziału prasy wśród dziewięciu grup na ósmym miejscu wymieniają „prasę związków wyznaniowych”. W jej obrębie autor wyróżnia dwie podgrupy dotyczące prasy katolickiej zależnej i niezależnej od władzy kościelnej, prasę o orientacji ekumenicznej, prasę związków wyznaniowych o orientacji chrześcijańskiej (wszystkie Kościoły, w tym również Kościół Ewangelicko-Augsburski) i niechrześcijańskiej, oraz zrzeszeń religijnych (oprócz Kościoła rzymskokatolickiego, którą wcześniej potraktował oddzielnie)[3]. Autor opracował również zestaw trzynastu uniwersalnych kryteriów odnoszących się do prasy; są to:
    (1) status organizacyjno-instytucjonalny,
    (2) spełniane funkcje,
    (3) treść,
    (4) odbiorca,
    (5) zasięg,
    (6) częstotliwość,
    (7) nakład,
    (8) status prawny,
    (9) status ekonomiczny,
    (10) język,
    (11) format i objętość,
    (12) cena
    (13) sposób powielania[4].

Niemieckojęzyczna literatura przedmiotu podaje, iż prasa ewangelicka służy do ukierunkowanego wyznaniowo kształtowania poglądów, obejmuje wszystkie konfesyjno-kościelne czasopisma o wyraźnie ewangelickim charakterze. Na gruncie polskim brak publikacji zajmującej się omówieniem powyższego zagadnienia. Po raz pierwszy Gerhard Kauffmann i August Hinderer w Handbuch der evangelischen presse[5] w okresie międzywojennym opisali stan ewangelickiej prasy w Niemczech, jak również opracowali jej wewnątrzkościelną typologię. Focko Lüpsen, założyciel tygodnika „Unsere Kirche” i biuletynu informacyjnego „Evengelische Welt”, przedstawił w 1950 r. typologię istniejących wówczas periodyków, w której zastosował kryteria według zawartości publicystyczno-funkcyjnej prasy[6].

Typologia prasy ewangelickiej w Polsce na przełomie XX/XXI wieku przedstawia się następująco:

1. Czasopisma teologiczne i katechetyczne:

     ·   teologiczno-naukowe („Rocznik Teologiczny ChAT”, „Gdański Rocznik Ewangelicki”),

        ·   popularno-teologiczne („Studia Humanistyczno-Teologiczne”),

        ·   czasopisma dla duchowieństwa i katechetów („Teologia i Ambona”).

2.      Czasopisma urzędowe i informatory („BIK – Biuletyn Informacyjny Kościoła”, „SF – Serwis Faksowy KEA”),

3.      Czasopisma kościelne, tożsame z ich zasięgiem:

          ·   Ogólnopolskie, obejmują swym zasięgiem wszystkich wyznawców w danym kraju oraz poza jego granicami, o ile odbiorca posługuje się językiem polskim („Zwiastun Ewangelicki”, „Przegląd Ewangelicki”, „Kalendarz Ewangelicki”),
    ·   diecezjalne, dotyczą z reguły jednej diecezji, sporadycznie przekraczają jej granice („Ewangelik” – kwartalnik diecezjalny diecezji katowickiej, „Diaspora” – diecezja pomorsko-wielkopolska, „Rocznik Diecezjalny” – diecezja wrocławska),

        ·   międzyparafialne współwydawane przez kilka sąsiadujących ze sobą parafii ewangelickich („Luteranin” – parafia w Wiśle, Istebnej, Malince, Czarnem, Jaworniku, „Z życia i wiary­” – Jaworze, Jasienica i Świętoszówka, „Ewangelik Pszczyński” – Pszczyna i Studzionka, „Ewangelicki Przegląd Międzyparafialny” Katowice-Szopienice, Mysłowice, Lędziny, Hołdunów, Sosnowiec, „Głos Parafialny” – Ustroń, Bładnice, Dobka-Polana)
    ·   czasopisma parafialne, których zasięg ogranicza się do jednej parafii i jej filiałów („Wiadomości Wyższobramskie” – PEA w Cieszynie wraz z filiałami w Bażanowicach, Hażlachu, Marklowicach, Puńcowie), „Posłaniec” – Międzyrzecze, „Rybak” – Radom, „Nasza Gazetka” – Goleszów),
    ·   informatory parafialne („Ewangelik Opolski” – Opole, „Informator Parafialny” – Katowice, „Informator Parafialny” – Gliwice, Pyskowice).

4.    Czasopisma społeczno-kulturalne („Myśl Protestancka”, „Słowo i Myśl”),

5.    Czasopisma misji wewnętrznej („Warto”, obecnie tylko wersja elektroniczna),

6.    Czasopisma duszpasterstw środowiskowych („Wiara i Mundur”),

7.   Czasopisma dla dzieci i młodzieży („Przyjaciel Dzieci” dodatek do „Zwiastuna Ewangelickiego”, „F1 – pierwsza pomoc”),

8.    Czasopisma ekumeniczne („Studia i Dokumenty Ekumeniczne”).

W odniesieniu do typologii prasy ewangelickiej przydatne będą kryteria podane przez S. Dzikiego[7], które pozwalają porządkować klasyfikowany materiał prasowy ewangelików pod względem instytucjonalno-funkcjonalnym i treściowym uwzględniającym krąg odbiorców oraz zasięg, w którym na uwagę zasługują:

Kryteria spełnianych funkcji:

    · informacyjne („Luteranin”, „Z życia i wiary”­, „Ewangelik Pszczyński”, „Wiadomości Wyższobramskie”),

  ·   publicystyczno-informacyjne („Zwiastun Ewangelicki”),
  ·   publicystyczne („Przegląd Ewangelicki”),
  ·   społeczno-kulturalne („Myśl Protestancka”),
  ·   naukowe („Rocznik Teologiczny ChAT”, „Gdański Rocznik Ewangelicki”, „Studia Humanistyczno-Teologiczne”)

Zakres tematyczny:

    ·   teologiczno-naukowy („Rocznik Teologiczny ChAT”),
    ·   religijno-społeczny („Zwiastun Ewangelicki”),
    ·   społeczno-kulturalny („Myśl Protestancka”),
    ·   misyjno-ewangelizacyjny („Warto”),
    ·   ekumeniczny („Studia i Dokumenty Ekumeniczne”).

Częstotliwość ukazywania się:

  · dwutygodniki, tygodników pośród czasopism ewangelickich w Polsce nie zarejestrowano („Zwiastun Ewangelicki”),
     ·   miesięczniki („Wiadomości Wyższobramskie”),
     ·   dwumiesięczniki („Wiara i Mundur”)
  · kwartalniki („Ewangelik”, „Przegląd Ewangelicki”, „Nasza Gazetka”, „Głos Parafialny”, „Luteranin”, i in.),
     ·   półrocznik („Rocznik Teologiczny ChAT”),
     ·   roczniki („Kalendarz Ewangelicki”, „Gdański Rocznik Ewangelicki”, „Rocznik Diecezjalny”)
     ·   nieregularnie, kilka razy w roku („Ewangelik Pszczyński”)

Wydawca:

   ·   wydawnictwo powołane przez KEA (Wydawnictwo „Augustana” w Bielsku-Białej),
 · wydawnictwo parafialne (Wydawnictwo „Luteranin” w Wiśle, Wydawnictwo „Ewangelik Pszczyński” w Pszczynie)
    ·   stowarzyszenie (PTEw w Poznaniu – „Słowo i Myśl”),
    ·   fundacja (Fundacja Kultury Chrześcijańskiej w Katowicach – „Myśl Protestancka”),
    ·   instytucja kościelna (Instytut Matki Ewy w Katowicach – „Ewangelik”)
    ·   organizacja ekumeniczna (PRE – „Studia i Dokumenty Ekumeniczne”),
    ·   duszpasterstwo środowiskowe (EDW – „Wiara i Mundur”)

Dostępność:

    ·   ogólnodostępna, np. w Empiku („Warto”),
    ·   dostępna w prenumeracie („Zwiastun Ewangelicki”),
    ·   rozprowadzane przez kolporterów parafialnych („Wieści Wyższobramskie”, „Nasza Gazetka”),
  · kolportowana przez wydawcę do parafii lub indywidualnych odbiorców w kraju i za granicą, („Słowo i Myśl”, „Zwiastun Ewangelicki”)

   ·   dostępna tylko w Internecie ("Warto")

Wyróżnić należy jeszcze wskaźnik techniki druku (drukarnia, kserokopie), obecności na łamach wypowiedzi obrazowych (czarno-białe, kolorowe, czarno-biała ilustracja, kolorowa ilustracja, mieszane), statusu ekonomicznego (płatna, darmowa), które pełnią rolę poznawczą i są istotne w badaniach prasoznawczych, natomiast ze względów praktycznych istotne znaczenie typologiczne mają wskaźniki dotyczące funkcji, odbiorcy, zasięgu, częstotliwości, nakładu. W opinii S. Dzikiego wszystkie są jednakowo ważne i trudno przeprowadzić ich jednoznaczną hierarchizację[8].

 

---

[1] S. Dziki, Wstęp do typologii współczesnej prasy, Kraków 1989; Tenże, Próba skonstruowania schematu ogólnej typologii prasy, „Zeszyty Prasoznawcze” 1970, nr 4, s. 5-20; A. Garlicka, Terminologia polska stosowana w badaniach nad historią czasopiśmiennictwa, [w:] Metody i techniki badawcze w prasoznawstwie, Warszawa 1969, t. 1, s. 245-269.

[2] S. Dziki, Próba skonstruowania…, dz. cyt., s. 6.

[3] S. Dziki, Wstęp do typologii…, dz. cyt., s. 36-37.

[4] Tamże, s. 28-29.

[5] G. Kauffmann, A. Hinderer, Handbuch der evangelischen presse, Leipzig 1929.

[6] F. Lüpsen, Der Weg der kirchlichen Pressearbeit von 1933 bis 1950, Gütersloh, C. Bertelsmann, 1950.

[7] Zob.: S. Dziki, Wstęp do typologii…, dz. cyt., w różnych miejscach.

[8] Zob.: Tamże, s. 29.

Barwy jesieni

Prasa ewangelicka (luterańska)

Autorzy hasła „ewangelickie czasopisma” w Encyklopedii katolickiej, ks. W. Gastpary i Maria Kunowska-Porębna, uważają, że są to „periodyki wydawane dla duchowieństwa i wiernych Kościołów ewangelickich (ewangelicko-augsburskiego i ewangelicko-reformowanego) przez instytucje kościelne i zborowe w celach informacyjnych, duszpasterskich, oświatowych i wychowawczych”[1]; podają również w zarysie historię prasy obu Kościołów począwszy od pierwszych inicjatyw wydawniczych w XVII w. do II połowy XX w. oraz ich problematykę.

O religijnym charakterze czasopisma decyduje rodzaj stosowanego nazewnictwa w tytule i treści oraz instytucja sprawcza i adresat. Obecny podrozdział koncentruje się wokół zagadnień związanych z czasopiśmiennictwem sensu stricto ewangelickim, to jest luterańskim. Do końca XX w. jedynie Encyklopedia katolicka zamieściła krótką definicję czasopisma ewangelickiego wraz z historią[2]. 

Dla dalszej refleksji nad terminologią ważne jest zwrócenie uwagi na miejsce Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, jego mniejszościowy, diasporyczny charakter, osobowość prawną regulowaną wewnętrznie przez Zasadnicze Prawo Wewnętrzne[3] i zewnętrznie – ustawą pomiędzy Kościołem a Państwem[4]. Władzą ustawodawczą jest Synod Kościoła, a wykonawczą Konsystorz, a na czele Kościoła stoi biskup. Terytorium kraju podzielone jest na 6 diecezji z biskupami diecezjalnymi na czele, przy czym ich jednostką administracyjną jest parafia. W ramach Kościoła działają organizacje, stowarzyszenia i instytucje kościelne, których działalność regulują m.in. statuty.[5] Ewangelicka prasa jest ważnym czynnikiem organizacyjno-ideowym integrującym wyznawców rozproszonych wśród większości religijnej, która wspomaga działanie ewangelizacyjno-misyjne oraz diakonijne Kościoła. W zależności od instytucji sprawczej posiada zasięg ogólnokrajowy, diecezjalny, parafialny, uwarunkowany działalnością właściwych jej agend kościelnych.

      Zjawisko czasopiśmiennictwa ewangelickiego zrodziło się w obrębie Kościoła ewangelickiego w Polsce już w XIX wieku w wyniku przemian historycznych, ogólnospołecznych, rozwoju techniki (Ks. Otto i "Zwiastun Ewangeliczny"). Inicjatorami byli i są duchowni oraz osoby świeckie. Wzmożony ruch na tym polu odnotowano po 1989 roku, tj. w wyniku transformacji ustrojowej. Czasopisma te przekazywały odbiorcom wyznania ewangelickiego (i nie tylko) treści konfesyjne, historyczne, informacyjne. Ze względu na taką zawartość prasę ewangelicką należy zaliczyć do grupy czasopism wyznaniowych.

Prasa ewangelicka to określenie ogólne, obejmujące całościowo czasopisma redagowane i wydawane przez KEA z uwzględnieniem wszystkich agend kościelnych (Wydawnictwo „Augustyna”, PTEw, SKiK, CME, urzędy diecezjalne, parafialne i in.). Czasopisma te to grupa wydawnictw ciągłych o szerokim spektrum tematycznym, których profil jest uzależniony z jednej strony od zasad konfesyjnych, a z drugiej strony od potrzeb religijnych wyznawców, uwzględniających aktualne warunki życia społecznego, politycznego, kulturalnego.

Czasopisma ewangelickie to także zespół publikacji cyklicznych, przeznaczonych dla określonych wyznaniem czytelników, co zaznacza się w tytule lub podtytule, artykułach programowych i konfesyjnych, sposobie ujęcia myśli, strukturze, grafice, słownictwie, a które zakładają również wywołanie zmiany postawy życiowej u odbiorcy.

Zasadniczymi cechami ewangelickich wydawnictw periodycznych różnicującymi je z podobnymi wydawanymi przez pozostałe Kościoły są:
(1) częstotliwość ukazywania się (dwutygodnik, miesięcznik, dwumiesięcznik, kwartalnik, rocznik),
(2) charakter czasopisma (społeczno-religijny, luterański),
(3) ogólnodostępność dla wyznawców KEA i osób zainteresowanych,
(4) niekomercyjność,
(5) zaangażowanie ekumeniczne;
(6) brak zaangażowania politycznego, ale akcentowanie patriotyzmu lokalnego i ogólnonarodowego,
(7) niezależność (współpracuje ze wszystkimi agendami kościelnymi i pozakościelnymi działającymi na terenie objętym zainteresowaniem danego czasopisma).

Z uwagi na to, iż w Polsce przeważa wyznanie rzymskokatolickie i prasa tego Kościoła jest najliczniej reprezentowana, zdefiniowanie cech prasy ewangelickiej jest ważne i pozwala wyodrębnić omawianą grupę z ogółu środków masowego przekazu oraz traktowanie jej jako pełnowartościowego narzędzia komunikacji społecznej Kościoła. Wyróżnienie to ma również znaczenie praktyczne, pozwala wskazanemu Kościołowi realizować misyjno-ewangelizacyjne zadania, co ma szczególne znaczenie w sytuacji rozproszenia terytorialnego wyznawców. Podkreślić należy rolę słowa drukowanego jako jeden ze sposobów realizacji posłannictwa w społeczeństwie. Prasa ewangelicka na przestrzeni dziejów przechodziła liczne przeobrażenia. Sytuacja społeczno-polityczna po 1989 r. nałożyła na prasę mniejszości wyznaniowej szczególną odpowiedzialność wobec odbiorców, co widoczne jest na przykładzie „Zwiastuna Ewangelickiego”. Twórcze uczestniczenie w przemianach decyduje o atrakcyjności i randze pisma, co wymaga od redaktorów zaangażowania, ciągłego osobistego rozwoju oraz doskonalenia warsztatu pracy.

---

[1] W. Gastpary, M. Kunowska-Porębna, Ewangelickie czasopisma, EK, t. 4, szp. 1389.

[2] W. Gastpary, M. Kunowska-Porębna, Ewangelickie…, dz. cyt., szp. 1389.

[3] Zbiór przepisów prawnych Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Bielsko-Biała 2000 ze zmianami.

[4] Ustawa z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP, Dz. U. 1994, nr 73, poz. 323 ze zmianami.

[5] Zob.: J. Szarek, J. Gross, Struktura oraz życie współczesne Kościoła, [w:] Świadectwo wiary i życia. Kościół luterański w Polsce wczoraj i dziś, J. Below, M. Legendź (red.) Bielsko-Biała 2004, s. 8-31.

Czasopisma religijne i wyznaniowe - próba zdefiniowania

   Poszukując modelu prasy o charakterze religijnym należy ogół periodyków podzielić na dwie partycje, tj. mniejsze podgrupy, obejmujące gazety i czasopisma. Pierwsza podgrupa (gazety) szybko traci aktualność i jedynie biblioteki oraz archiwa je gromadzą, natomiast druga (czasopisma) cieszy się znacznie większym uznaniem czytelników. Wśród wydawnictw ciągłych o charakterze religijnym w Polsce nie zaznaczono obecności gazet, występują natomiast licznie czasopisma, dlatego refleksja wokół tematu zawartego w bieżącym tytule koncentrować będzie się wokół tego piśmiennictwa. Na wstępie należy podkreślić, że określenia „czasopismo wyznaniowe”, „czasopismo konfesyjne” to terminy równoznaczne używane w tekście zamiennie.

Definicja zawarta w „Prawie prasowym”, podaje, iż czasopisma są drukami periodycznymi o określonej częstotliwości[1], co pomija istotne wyznaczniki, jak: treść, forma zewnętrzna, odbiorca, itd. i jest znacznym uogólnieniem.

Irena Tetelowska uważała, że o charakterze czasopisma decyduje tytuł, tekst i ilustracja, w szczególności zaś proporcje występujące między tymi elementami. Podała również definicję gazety, która „pojmowana jako wytwór pracy dziennikarsko-redakcyjnej, jest całością sumatywną, złożoną z elementów (wypowiedzi prasowych), między którymi zachodzi jedność faktyczna i jedność działania na gruncie jedności materialnego podłoża. Elementy te to dzieła tekstowe (zbliżone w swej treści i formie do dzieł sztuki literackiej, popularnonaukowych lub naukowych) oraz dzieła fotograficzne i rysunkowe. Jako całość ujęta w formie przedmiotu materialnego (zadrukowane arkusze papieru) jest dziełem pracy dziennikarsko-redakcyjno-drukarskiej.” [2] Biorąc pod uwagę wyznaczniki wymienione przez wspomnianą badaczkę (tytuł, tekst, ilustracja) o czasopiśmie religijnym można mówić wówczas, gdy otrzyma ono zabarwienie religijne, biblijne, teologiczne, a rodzaj zastosowanego słownictwa wskaże przynależność konfesyjną pisma.

Dziennikarka współpracująca z „Gazetą Wyborczą”, „Tygodnikiem Powszechnym”, i „Gościem Niedzielnym”, Marta Wielek wyróżniła nadawcę jako główne kryterium uznania czasopisma za wyznaniowe. Do prasy wyznaniowej zaliczyła takie czasopisma, które wydawane są z inicjatywy lub za aprobatą danego Kościoła, przez organizacje działające w łączności z nim[3].

W rzymskokatolickiej refleksji sformułowanej przez ks. Adama Lepę, czasopisma wyznaniowe definiowane są jako „drukowane publikacje periodyczne, które są wydawane za zgodą władz kościelnych i publicznie rozpowszechniane w celu wszechstronnego ukazywania rzeczywistości, a zwłaszcza aktualnych problemów i zdarzeń z życia Kościoła i jego doktryny”, co wskazuje konieczność otrzymania od władz kościelnych aprobaty na publikację, tzw. imprimatur (łac. „niech będzie odbite”). [4]

Do 1990 r. omawiana grupa czasopism rzadko stanowiła przedmiot badań prasoznawczych, na co wskazuje niewielka liczba publikacji uwzględniająca to zagadnienie. Bibliografie, katalogi prasowe i medioznawcze[5], podobnie jak czasopisma naukowe wymieniają lub podają tylko niektóre tytuły jako przykłady.

Medioznawca, Wiesław Sonczyk podaje, że na polskim rynku prasowym pod koniec lat 90. XX w. funkcjonowało ok. 5500 periodyków spełniających ogólne warunki czasopism. Uważa, że kryteria podziału czasopism nie mogą opierać się tylko na definicji podanej w ustawie o prawie prasowym, ponieważ uwzględnia ona tylko jeden wyznacznik formalny – częstotliwość – „nie częściej niż raz w tygodniu, a nie rzadziej niż raz w roku”[6], a pomija inne, jak np. treść i funkcje. Zaproponowane przez niego kryteria podziału mają w klasyfikacji charakter narzędzia pomocniczego i opierają się na takich wyznacznikach, jak:

(1) aktualność i uniwersalność treści (czasopisma ogólne, nie określają adresu odbiorcy, podają informacje o aktualnych wydarzeniach interesujących ogół społeczeństwa i specjalne);

(2) częstotliwość (tygodniki, dwutygodniki, miesięczniki, dwumiesięczniki, kwartalniki, półroczniaki, roczniki);

(3) zasięg terytorialny (ogólnokrajowe, regionalne, lokalne, sublokalne);

(4) zawartość czyli treść pisma (prasa opinii, magazyny, periodyki instruktażowo-szkoleniowe);

(5) szata graficzna (np. czasopisma ilustrowane);

(6) odbiorca (liczba kategorii czytelników jest nieograniczona)[7].

Różnorodność środków przekazu wykorzystywanych przez Kościoły, kategorie odbiorców i ich potrzeby, stwarzają konieczność uszczegółowienia podziału czasopism według takich kryteriów, które wskażą ich miejsce na osi czasopism religijnych.

W „Słowniku komunikacji społecznej Kościoła” ks. Stanisław Pamuła wymienia instytucje sprawcze zajmujące się wydawaniem czasopism religijnych; należą do nich: Kościoły, związki religijne, organizacje i instytucje związane z danym Kościołem, osoby świeckie deklarujące przynależność do określonego wyznania. W ostatnim przypadku zawartość wydawanego periodyku może mieć charakter religijny lub uwzględnia świeckie zagadnienia naświetlane z punktu widzenia religijnego. Czasopisma religijne adresowane są z reguły do wyznawców lub członków konkretnej społeczności, co nie wyklucza istnienia szerszego kręgu zainteresowanych.

Katoliccy medioznawcy prowadzący badania prasy religijnej, ogół czasopism tej proweniencji dzielą na cztery kategorie:

(1) kościelna, wydawana przez władzę kościelną, to oficjalne organa danej instytucji kościelnej;

(2) wyznaniowa, np. katolicka, ewangelicka, prawosławna i in.;

(3) katolicka, która podaje zasady wiary i obyczaje zgodne z nauką Kościoła rzymskokatolickiego i podporządkowana jest wytycznym tegoż Kościoła;

(4) katolików, to czasopisma prowadzone przez świeckich katolików, których tematyka nie jest autoryzowana przez Kościół katolicki[8].

Podana przez ks. Stanisława Pamułę klasyfikacja wykazuje podobieństwo do podanej w „Encyklopedii wiedzy o prasie”, która wyróżnia trzy hasła dotyczące omawianego kontekstu: „prasa kościelna”, „prasa religijna” i „prasa wyznaniowa”. W refleksji autora haseł, Czesława Lechickiego prasa kościelna to „prasa pozostająca w gestii kościołów  i związków religijnych, przez nie wydawana i służąca ich celom ideowym, w zasadzie religijnym oraz informacyjnym”. Podaje również tłumaczenie wymienionych wyrażeń na język angielski, francuski i niemiecki, kolejno: „a church papers”, „feuilles cléricales”, Kirchenblätter”[9]. Hasło „prasa religijna” dotyczy czasopism o tematyce religijnej lub świeckiej wyjaśnianej z pozycji wyznawców danej religii, np. ewangelickiej. Prasa wyznaniowa w cytowanej encyklopedii definiowana jest jako „prasa i czasopiśmiennictwo pewnego ściśle wyodrębnionego wyznania w podwójnym sensie: religijnym i światopoglądowym”[10].

„Słownik terminologii medialnej” edycja z 2006 r. podaje szerszą definicję prasy wyznaniowej: „(…) to ogół czasopism zarówno treści ogólnej, jak i specjalnej konkretnego wyznania religijnego”. Według autora hasła, Sylwestra Dzikiego w przypadku prasy wyznaniowej ważnym czynnikiem jest jej zależność od konkretnego wyznania, co dowodzi konfesyjności, natomiast sama częstotliwość ukazywania się ma raczej znaczenie drugorzędne. Podaje, iż w mowie potocznej wobec tych periodyków można użyć określenia prasa ewangelicka, prasa prawosławna, prasa baptystyczna, itd. W dalszej części hasła Sylwester Dziki do prasy wyznaniowej zalicza także „różnorodne czasopisma, których redagowaniem i wydawaniem zajmują się głównie (ale nie wyłącznie) ludzie świeccy związani z danym wyznaniem, którzy omawiają aktualne wydarzenia z punktu widzenia doktryny danego wyznania” (potocznie to np. prasa ewangelików) i zamiennie można używać wyrażeń: „prasa religijna” lub „kościelna”.[11]

W informacjach uzupełniających podanych w „Encyklopedii wiedzy o prasie” w haśle „prasa religijna” jako przykład czasopisma poświęconego sprawom religijnym i przeznaczonego dla wyznawców danej religii wymieniono m.in. dwutygodnik „Zwiastun”, wydawany przez Kościół Ewangelicko-Augsburski jako spełniający zawarte tam warunki[12]. 

Prasa ewangelicka wpisuje się więc w definicję ogólną prasy i spełnia jej zasadnicze funkcje, a reprezentowanie konkretnego wyznania plasuje ją w grupie periodyków kościelnych, które wskazują konkretny Kościół, równocześnie ze względu na zamieszczane treści konfesyjne uznane jest za czasopismo wyznaniowe.

---

[1] Prawo prasowe z dnia 21 listopada 1938, Dz. U. 1938, Nr 89, poz. 607, art. 3, pkt 3.

[2] Podaję za: I. Tetelowska, Szkice prasoznawcze, Kraków 1972, s. 124-126.

[3] Media wyznaniowe w Polsce 1989-2004, E. Kossewska, J. Adamowski (red.), Warszawa 2004, s. 25.

[4] A. Lepa, Katalog prasy Katolickiej w Polsce, stan na 31 stycznia 1994, Łódź 1994, s. 3-6.

[5] BZCz, Warszawa 1947-2011; Katalog mediów polskich, S. Dziki (oprac.), Kraków 1998; R. Nir, Bibliografia wyznaniowych czasopism wewnętrznych w Polsce, Warszawa 1971; J. Szturc, Polskie czasopisma protestanckie w latach 1945-1988. Bibliografia, SiDE 1994, nr 2(34), s. 160-167; D. Wielgat, Bibliografia katolickich czasopism religijnych w Polsce 1945-1989, Lublin 1996.

[6] Prawo prasowe z dnia 26 stycznia 1984. Dz. U. 1984, nr 5, poz. 24 ze zmianami.

[7] W. Sonczyk, Media w Polsce. Zarys problematyki. Warszawa 1999, s. 84-100.

[8] S. Pamuła, Słownik komunikacji społecznej, Częstochowa 1997, s. 198-199; Zob. też: Słownik wiedzy o mediach, E. Chudzińki (red.), Warszawa 2007.

[9] Cz.L., Prasa kościelna, [w:] Encyklopedia wiedzy o prasie, J. Maślanka (red.), Wroclaw 1976, s. 174.

[10] Cz.L., Prasa wyznaniowa, [w:] Tamże, s. 191.

[11] S.D., Prasa wyznaniowa, [w:] Słownik terminologii medialnej, W. Pisarek (red.), Kraków 2006, s. 156.

[12] Cz.L., Prasa religijna, [w:] Encyklopedia wiedzy o prasie…, dz. cyt., s. 182.

Nadmorskie klimaty

Nad szum

wielkich wód,

nad potężne

fale morskie,

Mocniejszy jest

Pan na wysokości!

O Jezu, zostań z nami, 

nad Twymi niech sługami Twój święty czuwa wzrok.

 

Złotego słońca dzienny bieg już doszedł celu swego.