Przyleciały Gile...

jak wierszu Wandy Chotomskiej "Gile"

Gile są niewiele większe od wróbli, uwagę zwraca czarna czapeczka i piękna czerwona perś u samczyka i brązowo-różowa u samiczki. Na terenie Polski to ptaki objęte ochroną, coraz rzadziej można je spotkać. Zdarza się, że przylatują do wystawionego karmika. 

Grubym, mocnym dziobem rozłupują nasionka i zjadają miękki środek.

Daty w marcowym kalendarzu

01.03.1901 – w Ustroniu urodził się Józef Lipowczan (zm. 1968), nauczyciel, działacz społeczny, zbieracz sztuki ludowej

01.03.1981 – w Ealing, Londyn, Wielka Brytania zmarł Martyn Lloyd-Jones (ur. 1899), – walijski teolog protestancki, kaznodzieja i lekarz. Był czołową postacią w reformowanym nurcie brytyjskiego ruchu ewangelikalnego w XX wieku. 

02.03.1791 – zmarł w Londynie John Wesley (ur. 1703), angielski teolog, współtwórca Kościoła metodystów, jeden z przywódców wielkiego ruchu przebudzeniowego o charakterze pietystycznym, jaki ogarnął w XVIII w. Wyspy Brytyjskie i kolonie angielskie.

03.03.1981 – w Krakowie zmarł ks. Karol Bronisław Kubisz (ur. 1905), syn poety Jana Kubisza, redaktor „Ewangelika Górnośląskiego, proboszcz parafii w Krakowie

06.03.1831 – w Tecklenburgu koło Osnabrück urodził się ks. Friedrich Christian Carl von Bodelschwingh (zm. 1910), działacz misji wewnętrznej

Ok. 6-8.03.1901 – w Rzymie zmarł Aleksander Gierymski (1850-1901), malarz, prekursor polskiego impresjonizmu

11.03.1721 – w Królewcu zmarł Jan Rekuć (ur. ok. 1670), drukarz, kaznodzieja w polskim zborze ewangelicko–reformowanym, delegat na synody generalne Rzeczypospolitej w Toruniu (1712 r.) i Gdańsku (1718 i 1719 r.), w 1709 uruchomił drukarnię Drukarnia Polska i Litewska drukowała książki na potrzeby kościołów i szkół ewangelicko–reformowanych oraz "Poczta Królewiecka", pismo wydawane w języku polskim do 1720

12.03.1951 – zmarł w Cieszynie Czesław Kuryatto (ur. 1902), malarz, portrecista, związany z Wisłą

14.03.1901 – w Orłowej na Zaolziu urodził się ks. Józef Berger (zm. 1962), profesor teologii Akademii Teologicznej w Modrej k. Bratysławy, działacz społeczny, malarz. Od 1945 do 1952 biskup Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego na Śląsku Czeskim w Czechosłowacji. W 1952 r. został profesorem teologii na Akademii Teologicznej w Bratysławie

15.03.1991 – w Warszawie zmarł Stanisław Lorentz (ur. 1899), historyk sztuki, odbudował Zamek Królewski w Warszawie

17.03.1911 – w Stawiszynie urodził się ks. Jerzy Sachs (zm. 1977), konsenior Diecezji Pomorsko-Wielkopolskiej

21(?).03.1541 – zmarł na Warmii ks. Nikolaus Decius (ur. 1485), duchowny luterański, kompozytor, autor muzyki i tekstów pieśni kościelnych okresu Reformacji.

31.03.1931 – urodził się ks. Rudolf Turoń (zm. 1963), duszpasterz wielu mazurskich parafii, wikariusza ks. Alfreda Jaguckiego w Szczytnie, administrator parafii w Świętajnie, Gawrzyjałkach oraz Jerutkach.1931.05. 15– w Darkowie na Zaolziu urodził się Bronisław Pytlik (1931-2006), inżynier, organista i dyrygent chórów w Pszczynie i Studzionce (1956-2006)

Narodziny nowoczesnej prasy

Nowe technologie i procesy społeczne

Wynalazki techniczne w XIX w. zwielokrotniły produkcję przemysłową, zmodernizowano komunikację i łączność. Zjawiska te sprzyjały migracji ludności, stymulowały rozwój oświaty i zainteresowanie gazetą, czasopismem, książką. Przemianom społecznym i gospodarczym towarzyszyły spory ideologiczne.

W wyniku wojny napoleońskiej zostało utworzone Księstwo Warszawskie (1807-1815) z Warszawą jako stolicą, które następnie przekształcono w Królestwo Polskie (1815-1918) podporządkowane Rosji i poddane intensywnej rusyfikacji. Podobnie ciężkie doświadczenia przeżywali Polacy pod zaborem pruskim, którego władze po zjednoczeniu Niemiec zwiększyły ucisk germanizacyjny, a okres Kulturkamftu przyniósł dalsze cięższe jeszcze doświadczenia. Inaczej przedstawiała się sytuacja w zaborze austriackim. Przegrana wojna austriacko-pruska doprowadziła w 1867 r. do utworzenia Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Upadek monarchii austriackiej przyczynił się do uzyskania większej autonomii na ziemiach polskich. Liberalizacja cenzury sprzyjała rozwojowi oświaty i kultury na terenie Galicji, którego centrum mieściło się w Krakowie.

Polskie drukarstwo prasowe w XIX stuleciu

Rozwój drukarstwa na ziemiach polskich w omawianym okresie implikowały sytuacja polityczno-gospodarcza w Europie i kraju, wynalazki techniczne zastosowane w drukarstwie. Oblicze dziewiętnastowiecznego drukarstwa w Europie zmieniło się na skutek  wynalazku maszyny papierniczej, wytwarzającej ciągłą wstęgę papieru (1799) i udoskonaleniu technologii jego produkcji, skonstruowaniu żelaznej (1800), pośpiesznej (1811) i rotacyjnej (1835) prasy drukarskiej, skonstruowaniu maszyny do odlewania czcionek (1852), wynalezieniu urządzenia do mechanicznego składu tekstu, tzw. linotypu (1886), wynalezieniu heliograwiury (1878) i rotograwiury (1890), skonstruowaniu maszyny do druku offsetowego (1904). Zmieniały się też techniki ilustrowania tekstów: obok drzeworytu i miedziorytu w XIX w. pojawił staloryt, litografia i fotochemigrafia. Modernizacja przemysłu drukarskiego i zastosowanie nowych technik druku spowodowały zwiększenie ilości produkowanych książek, obniżyły ich cenę, upowszechniły dostępność. 

Rozwój transportu, szczególnie kolei przyśpieszył przesyłanie i kolportaż wyprodukowanych książek i czasopism. Dla rozwoju czasopiśmiennictwa ogromne znaczenie posiadało wynalezienie telegrafu i telefonu, co umożliwiło sprawne przekazywanie informacji prasowych, kontakty pomiędzy wydawcami, księgarzami i drukarzami. Trzeba podkreślić, że w porównaniu z XVIII w., zmiany dokonały się na wszystkich płaszczyznach druku, kolportażu książek i czasopism.

U progu XIX w. polskie drukarstwo funkcjonowało jako manufaktura wyposażona w przestarzałe maszyny (dobre było jedyne wyposażenie w czcionki – w Warszawie działały dwie odlewnie czcionek). Druk książek, gazet i czasopism odbywał się na tych samych maszynach, dopiero II połowa XIX w. przyniosła modernizację nielicznych drukarń. Sprowadzane z zagranicy maszyny zwiększały kilkakrotnie wydajność druku, np. pierwszą maszynę pospieszną zakupiono w 1850 r. dla oficyny drukującej „Kuriera Warszawskiego”.

Duże zainteresowanie „Kurierem Warszawskim” spowodowało kolejną modernizację oficyny. Park maszynowy powiększono o maszynę Bauera napędzaną silnikiem gazowym, co zwiększyło wydajność druku do 3000 arkuszy na godzinę. Drukarnia ta w 1878 r. jako pierwsza zastosowała do druku gazet maszyny rotacyjne o wydajności 8-10 tysięcy egzemplarzy na godzinę. Końcem stulecia działały tam już trzy takie maszyny. Podobną reorganizację przeprowadził Józef Unger (1817-1874) w drukarni, która od 1859 r. zajmowała się wydawaniem „Tygodnika Ilustrowanego”. Prężnie działający drukarz urządził i dobrze wyposażył drzeworytnię, do której sprowadzał z zagranicy specjalistów, dzięki  którym doświadczenie nabywali rodzimi pracownicy. Pracownia J. Ungra skupiła wybitnych artystów, którzy ilustrowali wydawnictwa, jak: Juliusz Kossak (1824-1899), Jan Felis Piwarski (1794-1859), Kazimierz Wójcicki (1807-1879), Jan Styfi (1839-1921).

W II połowie XIX wieku w Warszawie działało kilka nowoczesnych zakładów poligraficznych, jak: Zakłady Drukarskie i Odlewnia Czcionek Samuela Orgelbranda i Synów, Zakład Drukarski Stanisława Jana Strąbskiego, firma Gebethner i Wolf. Zróżnicowanie drukarstwa polskiego było ogromne, determinował go status własnościowy, wyposażenie, możliwości finansowe, położenie geograficzne, w szczególności zaś działania zaborców decentralizujących drukarstwo i prasę. W każdym z trzech zaborów istniały odmienne warunki polityczne, gospodarcze, cywilizacyjne do których przemysł drukarski i rynek prasowy musiał się dostosować. Podejmowanie wspólnych inicjatyw wydawniczych utrudniały wydarzenia polityczne, istnienie granic między zaborami i ograniczenie swobód oraz represje. Od prasy oczekiwano nie tyle funkcji informacyjnej, opiniotwórczej, co funkcji kompensującej brak narodowości i rodzimej edukacji. Na rozwój czasopism wpływała również specjalizacja, gdzie obok prasy ogólnoinformacyjnej pojawiały się czasopisma poświęcone konkretnym dziedzinom wiedzy które, ukazywały się w większych aglomeracjach każdego z trzech zaborów, jak: Warszawa, Wilno, Lwów, Poznań.

Do oficjalnie wydawanych w Warszawie na początku XIX w. czasopism informacyjnych („Gazeta Warszawska”, „Gazeta Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego”), w 1818 r. dołączyły kolejne wydawane przez B. Kicińskiego: „Gazeta Codzienna Narodowa i Obca”, ukazująca się sześć razy w tygodniu w dużym formacie oraz „Orzeł Biały” – pismo o profilu patriotyczno-narodowym w treść którego, cenzura często ingerowała, co podawano do publicznej wiadomości. Kiedy w 1820 r. nakazano zamknąć czasopismo, redaktorzy założyli „Kurier Warszawski”, gazetę informacyjną dla ogółu czytelników, która przetrwała prawie 120 lat.

Liczba gazet ogólnoinformacyjnych wydawanych w Warszawie stale wzrastała. Pismem o charakterze humanistycznym był „Pamiętnik Warszawski” (1815-1823), encyklopedycznym – „Biblioteka Polska” (1825-1826), miesięcznikiem naukowo-literackim – „Biblioteka Warszawska” (1841-1914). Szata graficzna tych czasopism była skromna, przypominały raczej książkę, nie posiadały ilustracji. W latach 1815-1830 w Warszawie ukazywało się tylko 7 gazet, natomiast w latach 1840-1843 odnotowano już 20 tygodników i miesięczników, poświęconych różnym dziedzinom życia. W chwili wybuchu Powstania Styczniowego w 1863 r. ukazywały się 23 tytuły prasowe tajnie, 35 – oficjalnie. Po klęsce na skutek wzmożonej rusyfikacji i cenzury ilość wydawanych czasopism spadła do 18, by w kolejnych latach 1864-1885 ponownie wzróść do 72.

„Kurier Warszawski”, „Kurier Codzienny”, „Gazeta Polska” należały w omawianym okresie do najpoczytniejszych gazet codziennych ukazujących się w Warszawie. „Kurier Warszawski” osiągał nakład 25000 egzemplarzy, „Kurier Codzienny” – 9000. Wśród tygodników w 1896 r. najważniejszą rolę odegrał „Tygodnik Ilustrowany” o nakładzie 11000 egzemplarzy. Przykładowo w 1864 r. w języku polskim ukazywało się 83, w 1884 – 230, 1896 – 355 periodyków. 

W zaborze pruskim ośrodkiem wydawniczym był Poznań, gdzie działania prewencyjne przebiegały łagodnie, z tego względu tamtejsza prasa mogła zawierać rzetelne informacje z terenu trzech zaborów i z zagranicy o widocznym zróżnicowaniu ideologicznym, pełnym otwartych polemik. Rolę informacyjną pełniły „Gazeta Wielkiego Księstwa Poznańskiego” (1815-1865) oraz „Gazeta Południowo Pruska” (1794-1086) przemianowana w 1806 r. na „Gazetę Poznańską” wydawaną do 1815 roku. Za pierwsze polskie  ilustrowane pismo uznaje się „Przyjaciela Ludu” (1834-1849). W Poznaniu ukazujące się również: „Orędownik Naukowy” (1840-1846), „Tygodnik Literacki” (1838-1845). Wraz z upadkiem Powstania Styczniowego w 1863 r. zakończył się okres względnej niezależności prasy, suwerenność zachowała jedynie prasa emigracyjna, której głównym ośrodkiem był Paryż.

Przełom wieków okazał się jeszcze bardziej liberalny dla rozwoju polskiej prasy: w 1905 r. zniesiono cenzurę prewencyjną. Krótko przed wybuchem I wojny światowej w zaborze rosyjskim ukazywało się do 378, a w austriackim – do 495 wydawnictw prasowych. W 1925 r. liczba tytułów czasopism w Polsce wynosiła 1700, z czego najwięcej ukazywało się w województwie warszawskim (570), następnie w poznańskim (201) i lwowskim (193). W XIX w. najstarszymi gazetami codziennymi była „Gazeta Warszawska” (założona w 1774), „Gazeta Lwowska” (1811), „Kurier Warszawski” (1821). Wśród czasopism tygodniowych, najpopularniejszy był „Tygodnik Ilustrowany” (założony w 1859), później „Wiadomości Literackie” (1924).

Podany wyżej ogólny zarys historii czasopiśmiennictwa na ziemiach polskich w XIX w. i na początku XX w. wskazuje istnienie całego szeregu implikacji spowodowanych utratą niepodległości a wpływających na rozwój prasy. Mimo istnienia niekorzystnych warunków widoczny był wzrost liczby tytułów. Wzrost wymagań czytelniczych prowadził do podwyższania poziomu periodyków, poszerzania tematyki, konstytuowania się specjalizacji.

W tych warunkach geopolitycznych dziewiętnastowiecznej Polski pojawiło się też pierwsze luterańskie czasopismo „Zwiastun Ewangeliczny”, o którym będzie jeszcze mowa w dalszych częściach. Najogólniej, „Zwiastun Ewangeliczny” to pismo religijne założone przez ks. Leopolda Marcina Otto. W latach 1919-1921 ukazywał się pod tytułem „Ewangelik”. We wrześniu 1921 r. przywrócono poprzedni tytuł „Zwiastun Ewangeliczny”. Kolejna zmiana tytułu nastąpiła w kwietniu 1939 r. na „Zwiastun Ewangelicki”. W okresie powojennym jeszcze trzykrotnie dokonywano zmiany tytułu. W 2000 r. czasopismo przyjęło tytuł przedwojenny „Zwiastun Ewangelicki”.

 Bibliografia:

Briggs A., Burke P., Społeczna historia mediów, Warszawa 2010.
Buzek A., Śląskie czasopisma ewangelickie, „Kalendarz Ewangelicki” 1964, s. 105-110.
Encyklopedia odkryć i wynalazków, K. Jezierska (red.), Warszawa 1990.
Historia prasy polskiej. T. 1, Warszawa 1976.
Kieniewicz S., Historia Polski 1795-1918, Warszawa 1983.
Polewski J., Historia powszechna 1871-1918. T. 5. Warszawa 1967.
Sowiński J., Polskie drukarstwo, Wrocław 1988.

Ksiądz Jerzy Rekuć i „Poczta Królewiecka” (1718–1720)

 "Poczta Królewiecka" to polskie czasopismo ukazujące się w Królewcu w czasie, kiedy na terenach Rzeczypospolitej panował całkowity zastój wydawnictw periodycznych a rynek prasowy zdominowały ponownie druki ulotne.

Przełom XVII i XVIII w. był dla Królewca okresem znaczącego rozwoju. Teren zamieszkiwała wówczas liczna kolonia polskich i litewskich ewangelików reformowanych, którzy w czasach kontrreformacji znaleźli tam schronienie z czasem tworząc silny polski ośrodek kulturalny i religijny. Ich działalność pisarska, wydawnicza, wpływała na rozwój języka polskiego, czemu sprzyjały studia na uniwersytecie, gdzie od 1723 r. istniał wydział teologii ewangelickiej. Parafia luterańska istniała już od XVI w., przy kościele św. Michała. Urząd kaznodziejski sprawował tam ks. Jan Seklucjan (ok. 1510-1578), będący autorem dzieła zatytułowanego Wyznanie wiary chrześcijańskiej, które po raz pierwszy sumowało naukę luterańską w języku polskim. Prowadzona przez niego działalność wydawnicza propagowała polską książkę. Oprócz katechizmów, kancjonałów i postylli wydał pierwsze polskie tłumaczenie Nowego Testamentu. Odprawiał w Królewcu polskie nabożeństwa.

Opiekę duszpasterską nad polskimi studentami kalwińskimi prowadziła utworzona w 1701 r. przez seniora żmudzkiego, Samuela Bythnera parafia reformowana, której pierwszym duchownym został ks. Jerzy Rekuć, który zaangażował się w obronę praw polskiego ewangelicyzmu, uczestniczył w synodach litewskich, był delegatem na synody generalne w Toruniu, Gdańsku.

Realizacja programu wydawniczego bez własnej drukarni była dla kalwinów niemożliwa, dlatego sprowadzono ze Słucka drukarnię, która jednak okazała się niekompletna, a jej renowacja nieopłacalna. Wreszcie w 1709 r. zakupiono od królewieckiego profesora, H. Georgi drukarnię, nazwaną później Drukarnią Polską. W 1710 r. ks. Jerzy Rekuć nawiązał kontakt z niemieckim drukarzem Johannem Davidem Zänckerem (zm. 1727) zw. Cenkerem, którego sprowadził do Królewca, zaś dla drukarni otrzymał przywilej króla Fryderyka Wilhelma I (1688–1740), który tworzył monopol na drukowanie książek i czasopism w języku polskim i litewskim.

Z inicjatywy ks. Jerzego Rekucia zaczęło ukazywać się polskie czasopismo o charakterze tygodnika zatytułowane „Poczta Królewiecka” Ogółem ukazało się 126 numerów, z których pierwszy sygnowano datą 6 sierpnia 1718 r., a ostatni – 20 grudnia 1720 r. Czasopismo objętością nie przekraczało ośmiu jednoszpaltowych stron, do składu tekstów stosowano czcionkę neogotycką. W winiecie posłużono się grafiką przedstawiającą konnego pocztyliona grającego na trąbce. Redaktorem był Jerzy Byszel (Büsehel, Bisselius) z Torunia, współredaktorem i jednocześnie cenzorem – ks. Jerzy Rekuć, którzy troszczyli się o poprawność językową zamieszczanych tekstów. Publikowane teksty nie zawierały obcojęzycznych zwrotów typowych dla ówczesnych czasów. Z powodu braku stałych korespondentów tematy wydarzeń zagranicznych czerpano z obcojęzycznej prasy królewieckiej i zagranicznej („Wiener Zeitung, Hamburgischer Correspondant”). Wiadomości z Polski dotyczyły głównie sejmów i sejmików szlacheckich, podróży, przemarszy wojsk i przygotowań wojennych na granicy z Turcją, śmierci znanych osobistości, klęsk urodzaju i epidemii. Pismo przeznaczone było głównie dla inteligencji pochodzenia szlacheckiego oraz studentów. Drukowano je u Johanna Davida Zänckera, który wcześniej wydzierżawił, a następnie kupił drukarnię parafii reformowanej w Królewcu. Jednak stałe problemy finansowe doprowadziły ostatecznie w grudniu 1720 r. do zawieszenia działalności drukarni, co spowodowało zaprzestanie wydawanie „Poczty Królewieckiej”. W Królewcu w roku 1743 podjęto jeszcze jedną próbę zorganizowania czasopisma polskiego. Nadano mu tytuł „Publiczna relacyja o tym, co się tymi czasy na świecie działo”. Ukazało się jednak tylko raz i zostało zamknięte.

Według historyka, Janusza Małłka (ur. 1937), czytelnikami „Poczty Królewieckiej” była inteligencja wywodząca się ze szlachty zamieszkującej Prusy, a nabywać ją można było w Drukarni Polskiej przy ulicy Długiej w Królewcu.

Bibliolog i historyk kultury, Alodia Kawecka-Grycz (1903-1990) uważała, że gdyby „Poczta Królewiecka” objęła kolportażem również teren ówczesnej Rzeczpospolitej, miałaby szansę odegrania znaczącej roli w kulturze polskiej, a czas ukazywania byłby dłuższy.

Bibliografia:
Gryglewicz E., Królewiec, w: Encyklopedia Katolicka, t. 9, szp. 1356–1357.
Augusiewicz S., J. Jasiński, T. Oracki, Wybitni Polacy w Królewcu XVI–XX wiek, Olsztyn 2005,
Kriegseisen W., Pierwsze polskie czasopismo ewangelickie i jego wydawca, Jednota 1985, nr 6, s. 9–10.
Szturc J., Ewangelicy w Polsce. Słownik biograficzny XVI-XX w., Bielsko-Biała 1998, s. 251.
Pisarek W., Prasa– nasz chleb powszedni, Wrocław 1978, s. 89–93.
Wiorko J., „Poczta Królewiecka” , w: Encyklopedia Katolicka, t. 15, szp. 921–922.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Poczta_Kr%C3%B3lewiecka

Stuligrosz w kościele ewangelickim w Pszczynie

Warto przypominać... 

Pszczyna - Kościół ewangelicki, 19 kwietnia 1998 rok

 

Koncert "Musica Sacra" - 3. Wielkanocny Koncert w wykonaniu Chóru Chłopięcego i Męskiego "Poznańskie Słowiki" pod dyr. Stefana Stuligrosza. Na organach zagrał wtedy Sławomir Kamiński.

Prezentowane zdjęcie wykonałam po koncercie. Od lewej stoi Henryk Krzyżowski, burmistrz miasta (1992-1994), dyrygent Stefan Stuligrosz (1920-2012), ks. Rudolf Baron (1921-2003), Henryk Kondzielnik - przewodniczący Rady Miejskiej

Kalendarium rocznicowe - luty 2021

 03.02.1871 – we Lwowie urodził się Eugeniusz Romer (zm. 1954), geograf, kartograf, twórca kartografii polskiej

03.02.1911 – w Cierliku (Zaolzie) urodziła się Ewelina Krygiel (zm. 1988), diakonisa związana z Warszawskim Diakonatem „Tabita” i parafią Św. Trójcy w Warszawie

07.02.1861 – w Warszawie zmarł Borys Halpert (ur. 1805), dyrektor warszawskich teatrów

08.02.1971 – zmarł ks. Jerzy Cymorek (ur. 1904), proboszcz parafii ewangelickiej Na Niwach w Czeskim Cieszynie, biskup Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania na Zaolziu

09.02.1861 – w Warszawie urodził się ks. Aleksander E. Schoeneich (zm. 1939), superintendent diecezji warszawskiej, pisarz religijny

12.02.1921 – w Nawsiu zmarł ks. Franciszek Michejda (ur. 1848), działacz narodowo społeczny, publicysta, redaktor „Ewangelika” (1876-1878), założyciel pism religijno-politycznych: „Przyjaciel Ludu”,  „Poseł Ewangelicki”, „Przegląd Polityczny”, „Przyjaciel Dziatek”

22.02.1861 – zmarł Lars Levi Lästadius (ur. 1800), ewangelista lapończyków

25.02.1901 – w Warszawie zmarł Wojciech Gerson (ur. 01.07.1831), malarz

27.02.1531 – w Schmalkalden (obecnie Turyngia) protestanccy książęta Niemiec założyli Związek Szmalkaldzki przeciwko katolickiemu cesarzowi Karolowi V

28.02.1551 – w Cambridge zmarł Marcin Bucer (Butzer)(ur. 11.11.1491), teolog i reformator, współtwórca anglikanizmu

Kalendarium rocznic – styczeń 2021

 03.01.1831 – urodził się Gustaw Adolf Gebethner (1831-1901), polski księgarz i wydawca prasy oraz książki

04.01.1921 – otwarcie Wydziału Teologii Ewangelickiej wykładem ks. Edmunda Burschego i ks. Jana Szerudy

06.01.1581 – w Głogowie miały miejsce rozruchy przeciw antyreformacyjnym zarządzeniom cesarskim

07.01.1861 – w Cieszynie założono „Czytelnię Ludową”, ważną polską placówkę oświatową

16.01.1801 – w Hranicach na Morawach urodził się Ludwik Ernest Klucki (1801-1877), prawnik, burmistrz Cieszyna (1851-1861), polski działacz narodowy

26.01.1831 – Odezwa Generalnego Konsystorza popierająca powstanie listopadowe

28.01.1611 – w Gdańsku urodził się Jan Heweliusz (1611-1687), astronom, autor cenionych monografii naukowych

29.01.1916 – w Orenburgu urodził się ks. Henryk Wegener-Wojnowski (1916-1952), duchowny ewangelicki, więzień obozów koncentracyjnych, proboszcz parafii w Bytomiu, redaktor czasopisma „Strażnica Ewangeliczna”

30.01.1911 – w Drogomyślu urodził się Jan Broda (1911-2007), pedagog, publicysta, bibliofil, zbieracz folkloru, badacz kultury, autor licznych publikacji broszurowych i książkowych, artykułów prasowych

31.01.1891 – w Przewornie k. Strzelina urodził się Max Drischner (1891-1971), wybitny ewangelicki kompozytor, organista, i kantor

Historia i współczesność prasy ewangelickiej – bibliografia w wyborze

 Prace magisterskie uczeni wyższych - wybór

1.   Burek E., Tematyka eklezjalna na łamach „Zwiastuna” (lata 1961-1970), Poznań 1991, promotor: ks. A. Bystry.

2.  Badura J. A., „Ewangelik Pszczyński" (1992-1998) - bibliografia zawartości czasopisma, Kraków 1998, promotor: dr B. Góra, WSP.

3.   Jemielita A., Ruch czasopiśmienniczy w Kościołach Polskiej Rady Ekumenicznej. Warszawa 2012, promotor: M. Kisilowska, UW.

4.    Mrozik E., Problematyka ekumeniczna w czasopiśmie „Zwiastun” w latach 1961-1965. Warszawa 1979, promotor ks. J. Pikulik.

5.    Osuch T., Urząd kościelny na tle dialogu ekumenicznego – „Zwiastun” 1974-1976, Warszawa 1983, promotor ks. A. Skowronek.

6.   Stanecka E., „Zwiastun Ewangeliczny” (1919-1939), Warszawa 1986, promotor:  A. Skrzypczak, UW.

7.   Konik T., Polska prasa ewangelicka Śląska Cieszyńskiego w latach 1867-1939, Warszawa 1975, s. 194 (maszynopis), promotor W. Gastpary, ChAT.

8.  Gloger M., Prasa mniejszości wyznaniowych w Polsce. Kraków 1990, promotor: J. Jarowiecki, WSP.

Historyczna pieczątka

 

Odbitka pieczątki urzędowej  parafii ewangelickiej w Pszczynie obowiązująca w oficjalnej dokumentacji parafialnej do końca lat 60. XX w. 

Rok 1905 w życiu ewangelików pszczyńskich

 W styczniu 1905 r. ewangelicy w Pszczynie przeżywali ogromną tragedię – spłonął ich kościół. Pożar wówczas ogarnął znaczną część drewnianej zabudowy rynku. Fakt ten został odnotowany w polskiej prasie ewangelickiej ukazującej się na terenie Śląska początku XX w. Przykładem są notatki prasowe opublikowane w „Przyjacielu Ludu”, którego współzałożycielem w roku 1885 był ks. Franciszek Michejda. Przypominam to zdarzenie poprzez zacytowanie relacji zamieszczonych w tym czasopiśmie w rubryce „Z Kościoła i szkoły”:

„Pruski Śląsk. Pszczyna. (Pożar). W nocy z dnia 24. na 25. stycznia spalił się tutejszy, niedawno odnowiony kościół ewangelicki z powodu nieostrożności dzwonnika. W r. 1896 obchodzono 150-letnią pamiątkę założeni tegoż kościoła, w której wzięło udział także wielu ewangelików z naszego Śląska. Pierwszej połowie 18. stulecia  uczęszczali ewangelicy z Pszczyny do kościoła ewangelickiego w Cieszynie.” („Przyjaciel Ludu” R. 21(1905), nr 5, s. 39)

Dwa lata trwała odbudowa kościoła ewangelickiego i fakt ten również został odnotowany w „Przyjacielu Ludu” 1907 roku:

„Prusy .Pszczyna. (Poświecenie kościoła.) Kościół ewangelicki w Pszczynie, który po swej restauracji z powodu 150-letniego jubileuszu swego istnienia w r. 1896  pożaru  stał się ofiarą pożaru, został odbudowany i na dniu 3. stycznia b.r. poświęcony. Aktu poświęcenia dopełnił ks. superintendent generalny  Dr. Nottebohm z Wrocławia. Nabożeństwo pożegnalne na miejscu, gdzie się podczas budowy kościoła odbywały nabożeństwa, odprawił ks. superintendent Nowak z Pszczyny, który także wygłosił kazanie uroczystościowe w kościele, liturgię odprawił ks. Drabek z Pszczyny.” („Przyjaciel Ludu” R. 23(1907), nr 2, s. 16)

Fotografie prezentują kościół ewangelicki w Pszczynie przed 1905 r. (zdjęcie 1) i około 1910 roku (zdjęcie 2).