Bibliografia artykułów ks. Ryszarda Trenklera. Cz. 3

 Artykuły teologiczno-dogmatyczne

1.    Brunner Emil, Nasza wiara, tł. Ryszard Trenkler. Cz. 1-3, „Zwiastun” 1989, nr 9/10, s. 132-134 ; 1989, nr 11/12, s. 167-168 ; 1989, nr 13/14, s. 200-201
Cz.1: nawrócenie ; Cz.2: Kościół ; Cz.3: chrzest i Wieczerza Państwa

2.    „Cicha noc – święta noc”, „Strażnica Ewangeliczna” 1955, nr 24, s. 369

3.    Gawęda wigilijna, „Zwiastun” 1980, nr 24, s. 374-375

4.    Gdy się Chrystus rodzi…, „Przegląd Ewangelicki” R.: 5(1938), nr 52, s. 630

5.    Kontrowersje konfesyjne na tle kultu maryjnego, „Zwiastun” 1980, nr 15/16, s. 230-231

6.    Kult Marii – matki Jezusa, „Przegląd Ewangelicki” R.: 3(1936), nr 10. s. 74-75

7.    Małżeństwo – ślub, „Zwiastun” 1989, nr 5/6, s. 87-89

8.    Maria Magdalena, „Strażnica Ewangeliczna” 1957, nr 8, s. 119-123

9.    Pawłowy hymn o miłości, „Kalendarz Ewangelicki” R. 98(1984), s. 153-156

10. Sprawa ks. prof. H. Künga, „Zwiastun” 1980, nr 11, s. 164-165

11. Święta Bożego Narodzenia : trochę o historii i o obyczajach, „Zwiastun” 1986, nr 23/24, s. 343-344

12. Wokół Stołu Pańskiego, „Zwiastun” 1987, nr 10, s. 148-149

13.  Wypowiedzi Leszka Kołakowskiego, „Zwiastun” 1989, 11/12, s.174.179
Na podstawie wywiadu zamieszczonego w „Tygodniku Powszechnym” 1989, nr 7

Artykuły historyczno-kronikarskie

14. Bez śladów historii, „Zwiastun” 1990, nr 15/16, s. 116-117

15.  DOM opieki w Chylicach, „Kalendarz Ewangelicki” R. 79(1966), s. 195-197

16. Historia jednego Kościoła, „Strażnica Ewangeliczna” 1950, nr 1, s. 8-11

17. Historia jednego Kościoła, „Strażnica Ewangeliczna”1949, nr 24, s. 11-12 (sprawa toruńska)

18. Konfesja Augsburska (1530-1980) : uroczystości jubileuszowe, „Zwiastun” 1980, nr 5, s. 70

19. Leonardo Da Vinci : 1452-1519, „Strażnica Ewangeliczna”1952, nr 12, s. 176-177

20. Nabożeństwo komunijne doby reformacyjnej, „Strażnica Ewangeliczna” 1953, nr 21/22, s. 300-302

21. O dziejach protestantyzmu polskiego krytycznie, „Zwiastun” 1980, nr 20, s. 307-309 ; 1980, nr 21, s. 331-332

22. Piśmiennictwo polskie na Mazurach do początku XX wieku, „Zwiastun” 1982, nr 22, s. 322.327-328

23.  Rozważania nad deklaracją ideową pułk. Koca, „Przegląd Ewangelicki” R.: 4(1937), nr 7, s. 60-61

24.  140 lat kaplicy Halpertów, „Kalendarz Ewangelicki” R. 89(1976), s. 203-205

Przyczynki wspomnieniowe

25.  Joachim Meander : trzechsetlecie śmierci wielkiego pieśniarza, „Zwiastun” 1981, nr 3, s. 36-37

26.  Śp. ksiądz Aleksander Paschke, „Przegląd Ewangelicki” R.: 5 1938, nr 20, s. 249

27.  Śp. ksiądz Waldemar Preiss, sen., „Kalendarz Ewangelicki” R. 88(1975), s. 72-78

28.  Śp. ksiądz Waldemar Preiss, sen., „Zwiastun” „Kalendarz Ewangelicki” R. 88(1975), s. 72-78

29.  W setną rocznicę śmierci Dostojewskiego (1821-1881), „Zwiastun” 1981, nr 9, s. 134.139

Luteranie w Europie na świecie

30. Azjatyckie kłopoty Kościołów chrześcijańskich, „Strażnica Ewangeliczna” 1957, nr 23, s. 363-364

31. Ewangelicka Finlandia, „Strażnica Ewangeliczna”1959, nr 16, s. 243-245; 1959, nr 17, s. 261-262.267

32. Ewangelicka Islandia, „Strażnica Ewangeliczna”1959, nr 19, s. 299-301

33. Gdy płoną kościoły w Hiszpanii, „Przegląd Ewangelicki” R.: 3(1936), nr 9, s. 66-67

34. O religii w Chinach, „Zwiastun” 1980, nr 13/14, s. 211-212

35. Światowa Konferencja Misyjna 1980 w Melbourne, „Zwiastun” 1980, nr 1, s. 3-4

36. Uppsala 1968 : Kościoły chrześcijańskie w służbie człowieka, „Zwiastun” 1968, nr 16, s. 254-257.263-264

37. W gościnie u luteran słowackich, „Strażnica Ewangeliczna”1960, nr 21, s. 316-318.323

Ekumenia światowa

38. „… Aby skierować nogi nasze na drogę pokoju”. Cz.1-2, „Zwiastun” 1979, nr 5, s. 77-79 ; 1979, nr 6, s. 93-95
Referat wygłoszony na zgromadzeniu PRE w Ośrodku Ewangelickim w Warszawie dn. 20.12.1978

39. Czy służy idei ekumenizmu?, „Zwiastun” 1978, nr 1, s. 11-13

40. Czyżby ewangelickie cluny?, „Strażnica Ewangeliczna”1959, nr 12, s. 186-188

41. Ewangelicy w rozproszeniu, „Strażnica Ewangeliczna” 1952, nr 10, s. 139-141

42. „Ksiądz” czy „pastor”?, „Przegląd Ewangelicki” R.: 3(1936), nr 13/14. s. 99-100

43. Na drodze ku pełnej społeczności Kościołów luterańskich i reformowanych, „Zwiastun” 1970, nr 20, s. 304-305

44. Problematyka zimowej wojny, „Zwiastun” 1961, nr 14/15, s. 216-217

45. Prymat papieski w świetle Pisma Świętego, „Przegląd Ewangelicki” R.: 3(1936), nr 6, s. 44-46; 1936, nr 7, s. 50-52

46. Spotkanie z Polską w RFN, „Zwiastun” 1979, nr 23, s. 365

Kazania ks. sen. Ryszarda Trenklera

ogłoszone drukiem w czasopismach ewangelickich – zestawienie bibliograficzne za lata 1936-1997 w układzie chronologicznym. Cz. 2

1936-1938

1.  Chrystusowy i nas krzyż : kazanie (2 Kor 6,1-10), „Przegląd Ewangelicki” R. 5(1938),  nr 14, s. 157-158

2.  Dusza moja pragnie (J 4,13-15), „Przegląd Ewangelicki” R. 4(1937), nr 20, s. 201-202
   Fragmenty kazania wygłoszonego w Bydgoszczy 08. sierpnia 1937

3.  Potrzeba samotności (J 16,32), „Przegląd Ewangelicki” R. 3(1936), nr 15. s. 107

1956

4.  Tedeum zwycięstwa (Ps 118,14-24), „Strażnica Ewangeliczna” 1956, nr 7, s. 98-99

1958

5.   Krzyż (1 Kor 1,18). „Strażnica Ewangeliczna” 1958, nr 6, s. 81-83

1959

6.  I pokój na ziemi (Łk 2,14),  „Strażnica Ewangeliczna” 1959, nr 24, s. 370-371

1964

7.  Nie troszczyć się? (Mt 6,25-34), „Kalendarz Ewangelicki” R. 77(1964), s. 3-6

1965

8.  Pójdźmy do Betlejem (J 1,14), „Zwiastun” 1965, nr 24, s. 321-323

9.  Przez Jordan życia (Iz 1,1-9), „Zwiastun” 1965, nr 1, s. 1-2

1966

10.  Powiew wolności (J 8,31-36), „Zwiastun” 1966, nr 20, s. 294-295

11.  Słowa i czyny  (Mt 23,1-12), „Zwiastun” 1966, nr 13, s. 193-192

1971

12.  Bądź wierny prawdzie (J 17,17; Obj 2,10), „Zwiastun” 1971, nr 20, s. 297-298

13.  Przez pokorę do jedności (Rz 12.16-20),  „Zwiastun” 1971, nr 3, s. 33-34

1974

14.  Oktawa modlitw (Flp 2,7) „Zwiastun” 1974, nr 10, s. 147-148
        Kazanie ekumeniczne wygłoszone w kościele rzymskokatolickim sw. Michała w Warszawie dnia 20.01.1974

1977

15.  Mądrość życiowa (Joz 1,2.5-9), „Zwiastun” 1977, nr 1, s. 2-3

16.  Misterium śmierci (Łk 23,46), „Zwiastun” 1977, nr 6, s. 82-83

17.  Pamiętajcie! (Hbr 13,7) : Pamiątka Września, „Zwiastun” 1977, nr 18, s. 274-275
       Kazanie wygłoszone w roku 1976 w rocznicę spalenia kościoła Św. Trójcy w Warszawie

1978

18.  Frontem ku przyszłości (Łk 9,57-62), „Zwiastun” 1978, nr 1, s. 2-3

19.  Kazanie wygłoszone w kościele Św. Trójcy w Warszawie w czasie nabożeństwa żałobnego (Ps 90,1-3.10-12), „Zwiastun” 1978, nr 4, s. 52-53
       Pogrzeb śp. ks. Zygmunta Michelisa

1979

20.  Błogosławieństwo dnia świątecznego (J 7,37-38), „Zwiastun” 1979, nr 9, s. 130-131

21.  Pożegnanie z parafią (Obj 3,11), „Zwiastun” 1979, nr 15/16, s. 248-250
        Kazanie wygłoszone w czasie uroczystego nabożeństwa pożegnania ks. R. Trenklera z parafią

22.  Święta noc (Łk 2,10-11),  „Zwiastun” 1979, nr 24, s. 370-371

23.  Zwyciężyłeś Galilejczyku (J 19,3), „Zwiastun” 1979, nr 7, s. 98-99

1980

24.  DE profundis : Dzień Pokutny (Ps 130), „Zwiastun” 1980, nr 4, s. 50-51

1982

25.  Krępujące pytania (J 18,17), „Zwiastun” 1982, nr 5/6, s. 67-68

26.  Trędowaci wśród nas (Mk 1,40-45), „Zwiastun” 1982, nr 15/16, s. 222-223; 1991, nr 8, s. 98-99

1983

27.  Nieznana przyszłość (Obj 5,1-5), „Kalendarz Ewangelicki” R. 97(1983), s. 30-3

1984

28.  Święto Reformacji (Mt 6,9), „Zwiastun” 1984, nr 20, s. 306-307
        Kazanie wygłoszone w czasie reformacyjnego nabożeństwa radiowego 1983 r.

29.  Błogosławieństwo pracy (2 Ts 3,7-12), „Zwiastun” 1984, nr 9, s. 131-131

1985

30.  Chcemy służyć Panu! (Joz 24,1.14-18), „Kalendarz Ewangelicki” R. 99(1985), s. 30-33

1986

31.  Ku pełnej jasności (1 Kor 11,17-26), „Zwiastun” 1986, nr 8, s. 114-115
       Kazanie wygłoszone podczas nabożeństwa ekumenicznego w kościele Św. Trójcy w Warszawie podczas Tygodnia Modlitwy o Jedność Chrześcijan

1988

32.  Trzymaj, co masz… (Obj 3,7-8.1?), „Zwiastun” 1988, nr 17/18, s. 258-260

33.  Wielkich rzeczy dokonał Pan z nami (Ps 126), „Zwiastun” 1988, nr 23/24, s. 364.373-374
Kazanie wygłoszone 13.11.1988 r. w kościele Św. Trójcy w Warszawie z okazji 70. rocznicy odzyskania niepodległości

1989

34.  Powołani do wolności (Ga 5,1-6), „Zwiastun” 1989, nr 19/20, s. 266-268

1997

35.  Czekanie na przyjście : [fragm.] (1 Ts 5,1), „Ewangelik Pszczyński” 1997, nr 9/10, s. 48
Przedruk: R. Trenkler, „Zwyciężyłeś Galilejczyku”. Warszawa, 1981, s. 11

Ks. Ryszard Trenkler (1912-1993) - w 110. rocznicę urodzin

Ks. Ryszard Trenkler
(1912-1993)

duchowny ewangelicki, zwierzchnik diecezji pomorsko-wielkopolskiej, później warszawskiej, proboszcz parafii św. Trójcy w Warszawie, członek Konsystorza i delegat do Synodu Kościoła, członek Prezydium Polskiej Rady Ekumenicznej, przewodniczący Polskiego Oddziału Chrześcijańskiej Konferencji Pokojowej, 

członek Kolegium Redakcyjnego „Zwiastuna”, redaktor działu: „Co piszą inni?”, publicysta, pisał do „Zwiastuna Ewangelicznego”, „Przeglądu Ewangelickiego”,„Jednoty”,  „Zwiastuna”, łącznie napisał ok. 300 artykułów historycznych, rozmyślań, kazań itp., autor trzech postylli

Prezentowana bibliografia monograficzna w pierwszej części będzie składała się z kalendarium życia ks. Ryszarda Trenklera wraz z bibliografią przedmiotową, na którą złożą się opracowania różnych autorów o tym wyjątkowym duchownym. Spis sporządzony z autopsji, wykorzystuje jedynie rodzime („Strażnica Ewangeliczna”, „Zwiastun”, „Kalendarz Ewangelicki"). W tym przypadku praktyczne wydaje się być alfabetyczne wyliczanie publikacji źródłowych. Niniejsze zestawienie nie pretenduje do kompletności. W jego przygotowaniu wykorzystano normy bibliograficzne. Na opis składają się następujące elementy: autor, tytuł, opis zewnętrzny.  Część druga niniejszego opracowania będzie zawierała dorobek kaznodziejski ogłoszony drukiem w prasie ewangelickiej, cz.3 – artykuły o charakterze historycznym, cz. 4 – pozostałe wypowiedzi drukowane.

Kalendarium życia i działalności ks. Ryszarda Trenklera:

01.02.1912 – urodził się we Władysławowie k. Turku

1931-1936 – studiował na Wydziale Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego

25.10.1936 – został ordynowany w kościele św. Trójcy w Warszawie

1936/1937 – wikariusz polskiej parafii w Bydgoszczy

01.09.1937 do 1959 r. z przerwą wojenną – najpierw wikariusz, a później proboszcz parafii w Toruniu i Grudziądzu

1939-1944 – został pozbawiony urzędu i ukrywał się w Warszawie pod przybrany nazwiskiem

1945 – powrócił do Torunia, obsługiwał również Bydgoszcz, Grudziądz, Lipno, Konin, Włocławek

1951-1959 – senior diecezji pomorsko-wielkopolskiej

1959-1963 – II proboszcz parafii św. Trójcy w Warszawie

1963-1979 – I proboszcz parafii św. Trójcy w Warszawie

1966-1979 – senior diecezji warszawskiej

od 1966 – członek kolegium redakcyjnego „Zwiastuna”

1979 – na własną prośbę przeszedł na emeryturę

1979-1992 – prowadził w „Zwiastunie” rubrykę „Co piszą inni?”

9.12.1993 – zmarł w Warszawie

20.10.2002 – w kościele św. Szczepana w Toruniu odsłonięta został tablica pamiątkowa ku jego czci

 Bibliografia opracowań:

1.  Hause J.: Droga do Ojca : wspomnienie o ks. sen. Ryszardzie Trenklerze, „Zwiastun” 1994, nr 1, s. 21

2.  Jubileusz 10-letniej pracy duszpasterskiej, „Strażnica Ewangeliczna”, 1946, nr 6, s. 16

3.  Jubileusz proboszcza : Warszawa, „Zwiastun” 1972, nr 7, s. 112
35-lecie ordynacji ks. Ryszarda Trenklera

4.  Ksiądz Ryszard Trenkler, „Kalendarz Ewangelicki” R. 80(1967), s. 101-102

5. Nasi jubilaci, „Kalendarz Ewangelicki” R. 76(1963), s. 66-71

6. Nast W.: Jubileusz : siedemdziesięciolecie urodzin ks. seniora Ryszarda Trenklera, „Zwiastun” 1982, nr 1/2, s. 12.21

7. Nast W.: Nasza Ojczyzna jest w niebie... : ks. senior Ryszard Trenkler (1912-1993), „Kalendarz Ewangelicki” R. 109(1995), s. 70-73

8.   Pięćdziesiąt lat w służbie Kościoła, „Zwiastun” 1986, nr 19/20, s. 291-293

9.   Pożegnanie z parafią, „Zwiastun”  1979, nr 15/16, s. 248

10.Uroczystość ordynacji w Warszawie, „Przegląd Ewangelicki” R.: III Bydgoszcz 1 listopada 1936,  nr 21. s. 149

 Recenzje:

1.  Z w y c i ę ż y ł e ś  Galilejczyku / Ryszard Trenkler. – Warszawa 1981. – Rec. Leopold Ganz. – „Zwiastun” 1982, nr 3/4, s. 55

2. P o w o ł a n i  do wolności / Ryszard Trenkler. – Warszawa 1991. – Rec. Andrzej Dębski. – „Zwiastun” 1992, nr 3, s. 27-28 

Sylwetka - formą biogramu w "Zwiastunie"

  Dziennikarze zaliczają sylwetkę do gatunku informacyjnego z elementami publicystyki. J. Fras uważa, życiorys, sylwetkę (portret) za gatunek zbliżony do notatki lub sprawozdania. Wyróżnia życiorys, który dotyczy biografii jednej osoby i ma formę sprawozdania z wydarzeń, oraz sylwetkę opierającą się na strukturze życiorysu urozmaiconego barwnymi szczegółami i dodatkowymi danymi wartościującymi, nadającymi sylwetce szczególny charakter zależny od tego, czy prezentowana osoba żyje, czy zmarła. Powyższe kryterium wykorzystała M. Wojtak do usystematyzowania gatunkowego sylwetki. Wyróżniła:

1. Sylwetkę – wspomnienie

2. Wizerunek osoby żyjącej:
          a. sylwetka – anons,
          b. sylwetka w formie notatki prasowej, wiadomości, artykułu publicystycznego,                              składnik tekstu informacyjnego
          c.  sylwetka zamknięta w formie wywiadu;
          d.  sylwetka w formie biogramu.

Na łamach „Zwiastuna” dostrzega się różne formy gatunkowe sylwetki. Z największą częstotliwością występują w rubryce „W naszym Kościele” i dotyczy osób żyjących oraz w rubryce „Wspomnienia”, „Z żałobnej karty”, gdzie sylwetka występuje jako odmiana informacyjna, donoszą o czyjejś śmierci. Kolejnym przykładem wykorzystania sylwetki jest cykl „Historia – postacie”, w którym przyjmuje postać artykułu  publicystycznego.

Sylwetka – wspomnienie i sylwetka – wizerunek osoby żyjącej to odmiany gatunkowe, które często wkomponowywane są w teksty będące sprawozdaniami z przebiegu uroczystości kościelnych, jak: pogrzeby, nabożeństwa wspomnieniowe, jubileusze ordynacji, wybór biskupa, proboszcza, ordynacja na duchownego, nominacja do nagrody, itd.

Sylwetki wspomnieniowe przybierają formę notatki, bądź wiadomości, czasem artykułu historycznego wzbogaconego zdjęciem osoby zmarłej, wówczas nagłówek może przyjąć charakter:

· zawiadamiający:
W Brennej wspominano proboszcza (ks. Erwin Mikler, ZE 2006, nr 2, s. 19-20),
W Smoleńsku zginął ks. Płk. Adam Pilch (ZE 2010, nr 8 , s. 16.1),

· komentujący:
Zawsze czuł się Polakiem (ks. Aleksander Falzmann, ZE 2002, nr 9, s.12-13),
Pamięć o ich dziełach pozostanie (ks. Jan Fussek, 2007, nr 24, s. 22),
Wiódł ciche i skromne życie (ks. Paweł Kubiczek, ZE 2001, nr 23, s. 16-17),

· aluzyjny:
Po latach w swoim kościele (ks. Juliusz Bursche, ZE 2002, nr 5, s. 20.28),
Energiczny, zdolny… wzgardzony? (ks. Karol Serini, ZE 2005, nr 6, s. 10-11),

· metaforyczny:
Świadek wieku (ks. Jan Motyka, ZE 2007, nr 1, s. 21),
Dobry gospodarz (ks. Mieczysław Cieślar, ZE 2010, nr 9, s. 19),
Tu ciało ma kres (ks. Franciszek Duda, ZE 2009, nr 5, s. 21).

„Zwiastun” zawiera bogaty zbiór rozbudowanych wiadomości prasowych zawierających sylwetki – wspomnienia informujące o obchodzonej rocznicy lub powiadamiają o pogrzebie, np.:

Pożegnanie Marii Karpeckiej
    „W niedzielę 27 lipca 2008 r. w wieku 99 lat zmarła w Mikołowie Maria Karpecka z d. Mrózek, wdowa po długoletnim mikołowskim proboszczu ks. konseniorze Janie Karpeckim (1945-1978). Bez reszty oddana Kościołowi, kochała i służyła swojej ojczyźnie oraz rodzinie. Była człowiekiem pracowitym, skromnym, spokojnym i pobożnym”. (ZE 2008, nr 15/16, s. 39).

Zmarła tabitanka Regina Wiit

    „Dnia 5 stycznia br. na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie pożegnano diakonisę Reginę Witt, która zmarła po długiej i ciężkiej chorobie w nocy z dnia 29 na 30 grudnia 1998 r., w wieku 77 lat”. (Zw 1999, nr 2, s. 27)

Rocznica urodzin i śmierci ks. Waldemara Preissa
    „Dnia 11 grudnia br. minęła 90. rocznica urodzin i 25. rocznica śmierci ks. Waldemara Preissa, długoletniego proboszcza bydgoskiej parafii ewangelickiej i pierwszego seniora diecezji wrocławskiej”. (Zw 1999, nr 2, s. 27)

To kilku akapitowe wiadomości o charakterze informacyjnym, opisują ceremonię pogrzebową, oceniają osobę zmarłą. Jeden akapit utrzymany jest w konwencji życiorysu podającego dane personalne, przebieg pracy zawodowej, dorobek życiowy, przeplatane też są wypowiedziami osób emocjonalnie lub zawodowo związanymi ze zmarłym, czasem cytowane są fragmenty kazania pogrzebowego. Na łamach „Zwiastuna” istniały również rubryki „Z żałobnej karty”, „Nasi zmarli”. Wymienione rubryki  występowały w „Zwiastunie” w latach 1961-1990. Z reguły zamieszczano w nich krótkie biogramy osób świeckich, zaangażowanych w pracy parafialnej i ogólnokościelnej.

Sylwetka jako wizerunek osoby żyjącej w dwutygodniku najczęściej występuje w postaci notatki prasowej, wiadomości, artykułu lub towarzyszy innym gatunkom dziennikarskim, jak: wywiad, rozmowa. Z uwagi na krótką formę notatki prasowe informują jedynie o osiągnięciach znanych osób, nominacjach na stanowiska kościelne, prezentacja przebiegu pracy zawodowej,  najważniejszych osiągnięciach, wzmiankuje o dalszych planach lub życzy sukcesu. Natomiast wiadomości w formie publicystycznej stanowią montaż kolażowy różnych gatunków, na który składają się typowe informacje, po czym prezentowana jest tytułowa postać, podawane są cytaty (fragmenty wypowiedzi/oświadczeń, kazań, odpowiedzi na pytania). To  kompozycyjne przerywniki. Zdarzają się wtrącenia, zawierające kalendarium życia i działalności oraz zdjęcia zaopatrzone podpisami. Celem tych zabiegów jest urozmaicenie sztywnych ram kompozycyjnych wypowiedzi i nadanie jej charakteru publicystycznego, a więc oceniającego i sugestywnego.

W latach 1990-2010 sylwetka publicystyczna w „Zwiastunie Ewangelickim” występowała w rubrykach „Historia–postacie”, „Nasi Jubilaci”, „Postacie historyczne”, „Historia”, „Zbliżenia”. To rozbudowane wypowiedzi prasowe o zróżnicowanym obrazie, gdzie istotną rolę odgrywa faktograficzna dokładność w wizerunku portretowanej osoby oraz obrazowość. Poszczególne części oddzielają śródtytuły o brzmieniu zwracającym uwagę czytelnika. W sylwetce publicystycznej widoczna jest minimalizacja danych typowych dla gatunku biograficznego, zamiast usystematyzowanego życiorysu zostaje wpleciony zbiór przekształconych i zinterpretowanych faktów, które przez bogactwo stylistyki kreują obraz portretowanej osoby.

Przedstawiona analiza nie wyczerpuje tematu, stanowi zachętę do bardziej wnikliwego, krytycznego czytania „Zwiastuna Ewangelickiego”

Bibliografia:

    Fras J., Dziennikarski warsztat językowy. Wrocław 2005

    Wojtak M., Analiza gatunków prasowych. Lublin 2010

    Wojtak M., Gatunki prasowe. Lublin 2004

Daty w kalendarzu na Luty'2022

 01.02.1912 - urodził się ks. Ryszard Trenkler (zm. 1993) kaznodzieja, publicysta, ekumenista, proboszcz w Warszawie, zwierzchnik diecezji pomorsko-wielkopolskiej, później warszawskiej, członek kolegium redakcyjnego „Zwiastuna”

8.02.1852 - w Wierzbicy zmarł ks. Chrystian Auersbach (ur. 1779), pisarz religijny, superintendenta, opracował polski „Katechizm dla szkół ewangelickich” (1824)

10.02.1822 - w Grodziszczu urodził się dr Andrzej Kotula (zm. 1891), prawnik, działacz narodowy na Śląsku Cieszyńskim

16.02.1912 -  urodził się w Cisownicy k. Ustronia Józef Kozieł (zm. 2005), nauczyciel, ekonomista, założyciel i dyrygent chóru ewangelickiego w Pszczynie, sekretarz Rady Parafialnej, kurator Diecezji Katowickiej, członek Rady Diecezjalnej (1949-1985) i Synodu (1957-1984), radca Konsystorza (1972-1984)

19.02.1952 – koło Grimstad zmarł Knut Hamsun (ur. 1859), norweski pisarz, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1920 za książkę Błogosławieństwo ziemi

20.02.1942 – w Berlinie zmarł ks. bp Juliusz Bursche (ur. 1862), zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, przywódca polskich ewangelików, założyciel i wydawca "Zwiastuna Ewangelicznego", inicjator powołania wydziału Teologii Ewangelickiej przy Uniwersytecie Warszawskim

20.02.1972 - zmarła Maria Goppert-Meyer (ur. 1906), fizyk, laureatka nagrody Nobla, urodzona w Katowicach

23.02.1662 - w Berlinie zmarł Johann Crüger (ur. 1598), kompozytor, organista, twórca pieśni takich, jak: "Dziękujmy Bogu wraz", "Jezu, życia mego życie", "Na Golgotę, duszo, śpiesz", "Jezus żyje! Z Nim i ja", "Jezu, ma radości", czy "Jezus Chrystus ufność ma"

25.02.1902 – urodził się w Strassburgu Oscar Cullmamm (zm. 1999), pionier teologii ekumenicznej, profesor uniwersytetu w Bazylei

27.02.1792 - zmarł w Warszawie Krystian Jakub Moneta (ur. 1733), lekarz królewski Stanisława Augusta Poniatowskiego, autor licznych prac medycznych, syn księdza Jana Monety

28.02.1632 - urodził się w Węgorzewie ks. Andrzej Wadecke (zm. 1693), m.in. proboszcz w Giżycku , kaznodzieja w Królewcu, pisarz religijny

29.02.1932 – zmarł Jerzy Lanc (ur. 1901), nauczyciel w Piastunie k. Świętajna, działacz społeczno-oświatowy na Mazurach

Jeszcze o kazaniach w „Zwiastunie”

„Kazanie powinno być rzuceniem na ekran wyobraźni problemu życia z Bogiem na tle współczesnego życia albo rzuceniem na płaszczyznę wyobraźni wycinka dzisiejszego życia i naświetlenie go Słowem Bożym”.

Ks. Tadeusz Wojak

    W latach 1990-2011 autorami kazań zostało 115 osób, z tego 64 ma w dorobku tylko po jednym tekście, 20 – po 2 teksty, 10 – 3 teksty, 8 osób – 4. Dowodzi to, iż redaktorzy dokładali wielu starań, by wśród autorów znaleźli się możliwie wszyscy kaznodzieje sprawujący urząd duchownego w KEA w RP. Pismo z dnia 24 listopada 1999 r. skierowane przez ks. Jerzego Below (redaktor naczelny „Zwiastuna”) do duchownych informowało o przygotowywanych zmianach w układzie treści dwutygodnika oraz proponowało współpracę. Informował m.in., iż w rubryce „Spotkanie ze Słowem Bożym” planuje odejść od tekstów wyznaczonych perykopami na rzecz większej różnorodności. Zwrócenie się do wszystkich duchownych uzasadnia liczbę 115 autorów kazań i rozważań. Zaznacza również, że nadesłane teksty powinny ograniczać się do 6000-6500 znaków, bo „czytelnicy preferują krótsze teksty”.

    W latach 90. XX w. najwięcej kazań napisał ks. Manfred Uglorz (15 kazań), następnie ks. Jan Szarek – 9, ks. Marek Jerzy Uglorz – 8, ks. Roman Mikler i ks. Marian Niemiec – po 6, pozostali autorzy od pięciu do jednego kazania (obliczenia własne).

    W latach 2001-2011 na łamach „Zwiastuna Ewangelickiego” ukazało się tylko 33 kazań, wygłaszanych w czasie różnych uroczystości kościelnych, jak np.: introdukcja Biskupa Kościoła[1], Ewangelickiego Biskupa Wojskowego[2], Biskupa Diecezji[3], wprowadzenia w urząd proboszcza[4], obrady Synodu Kościoła[5], jubileusz (135. rocznica założenia Diakonatu Eben-Ezer w Dzięgielowie)[6], 100-lecie kaplicy w Ustroniu-Dobce[7]), Tydzień Ewangelizacyjny w Dzięgielowie[8], święta roku kościelnego (Święto Żniw[9], Pamiątka Reformacji[10]), nabożeństwo w „leśnych Kościołach”[11], wydarzenia o znaczeniu ogólnokościelnym (podpisanie porozumienia między KEA w RP i KEAW w Słowacji[12], pogrzeb duchownego[13]), ogólnonarodowym (katastrofa w Smoleńsku[14]). Ich autorami byli z reguły biskupi Kościoła, bądź Diecezji oraz proboszczowie Parafii obchodzących jubileusz, goście zagraniczni.

    Rubryka „Spotkania ze Słowem Bożym” od pierwszego dziesięciolecia XXI w. została zdominowana przez krótkie wypowiedzi, tj. jednostronicowe rozważania, co wyrażają liczby 86 rozważań w latach 1991-2000 i 424 rozważań (2001-2010).

    Pobieżna analiza tekstów kazań „Zwiastuna” wskazuje na ogromne bogactwo treści, koncentrujące się wokół trzech celów sformułowanych przez ks. A. Wantułę w "Zarysie homiletyki ewangelickiej", są to:

    (1) budujący, którego wynikiem jest pogłębienie i pomnożenie duchowej spuścizny,

    (2) nauczający, który komunikuje i objaśnia określone treści,

    (3) ewangelizacyjno-misyjny, pozyskuje odbiorcę dla Chrystusa, prowadzi do upamiętania         i zerwania z grzeszną przeszłością.

    Źródłem wykładu Słowa Bożego w kazaniach jest tekst Pisma Świętego wyznaczony perykopą. Duchowny luterański, ks. Jan Gross w artykule zamieszczonym w cyklu „Nasze nabożeństwo” stwierdza, iż „bez tekstu biblijnego nie ma prawdziwie chrześcijańskiego kazania, a co najwyżej może być tylko „pobożne gadanie”. W refleksji teologicznej posuwa się dalej, pisze iż „nie ma nabożeństwa bez kazania, to znaczy bez wykładu przeczytanego tekstu Pisma Świętego”. Uważa, iż treści proklamujące Chrystusa ukrzyżowanego i zmartwychwstałego nadają zwiastowanemu słowu charakter sakramentalny, co sprawia, iż „Chrystocentryczne kazanie buduje, pociesza, umacnia, napomina, prowadzi do nawrócenia i nowego życia”.

    W „Zwiastunie” o kazaniach jako szczególnym gatunku literackim pisał prof. Bogdan Zeler, który w jego strukturze wyróżnił trzy części:

(1) objaśnienie tekstu biblijnego,

(2) rozwinięcie tematu,

(3) konsekwencje dla człowieka.

    Kazania opublikowane w dwutygodniku tworzą postyllę głęboko osadzoną w Słowie Bożym i w połączeniu z refleksją teologiczną zawartą w artykułach są źródłem ewangelickiej dogmatyki. Teksty te zwracają uwagę na istnienie tożsamości konfesyjnej, dzięki której luteranizm zachowuje cechy reprezentatywne dla danego wyznania.

    Duchowni w kazaniach odwołują się do wypowiedzi reformatora ks. M. Lutra oraz znanych teologów XX w.:

    „Bogu dzięki, już chłopiec siedmioletni dzisiaj wie, co to jest Kościół, mianowicie, że są nim wierzący czyli święci, owieczki, słuchające głosu swojego pasterza” (Marcin Luter).

   „Należy upomnieć chrześcijan, aby usiłowali iść za Chrystusem jako swoją głową, przez krzyż, śmierć i piekło” (Marcin Luter, teza 94).

  „Krzyż nie jest straszliwym kresem czyjegoś pobożnego, szczęśliwego życia, ale początkiem społeczności z Chrystusem. Kto nie chce wziąć na siebie swojego krzyża, traci społeczność z Chrystusem i nie jest Jego naśladowcą. Kto jednak traci swoje życie w naśladowaniu krzyża, ten właśnie odnajduje je na nowo” (Dietrich Bonhoeffer).

    „Ostatecznym słowem, jakie ma do powiedzenia współczesnemu człowiekowi Kościół jest słowo nadziei” (Paul Johannes Tillich).

Kazanie z reguły kończy krótka modlitwa, której celem jest, jak stwierdza ks. J. Gross, „by w umysłach i sercach ludzkich po kazaniu pozostał pokój Boży”.

Bibliografia:

Gross J., Kazanie czyli wykład Słowa Bożego, „Zwiastun Ewangelicki” 2004, nr 5, s. 9

Wantuła A., Zarys homiletyki ewangelickiej, Warszawa 1974

Zeler B., Głosić Słowo Boże, „Zwiastun” 1999, nr 4, s. 26

Przypisy:

[1] J. Jagucki, Nie bój się tylko wierz, ZE 2001, nr 1, s. 4-5; M. Hintz, Przemawia i wybiera Bóg, ZE 2011, nr 5, s. 5-7.

[2] M. Wola, Niezmienna moc Ewangelii, ZE nr 13/14, s. 6-8.

[3] T. Szurman, Zadania i nadzieja, ZE 2002, nr 1, s. 4-5.

[4] P. Wowry, Czym jesteśmy przed Bogiem?, ZE 2007, nr 4, s. 4-5; P. Gaś, Módlmy się o siostrę i brata, ZE 2007, nr 6, s. 4-5.

[5] J. Jagucki, Nie traćmy z oczu Jezusa, ZE, 2001, nr 9, s. 4-5; R. Bogusz, Nasza ufność w Bogu, ZE 2011, nr 8, s. 6-7.

[6] J. Szarek, Bez wytchnienia po stronie Boga, ZE 2008, nr 19, s. 4-6.

[7] J. Samiec, Umarły nie może grzeszyć, ZE 2010, nr 15/16, s. 5-7.

[8] J. Jagucki, Rozpocznijmy nowe życie, ZE 2001, nr 15/16, s. 4-5; J. Samiec, Kim chciałbyś zostać?, ZE 2007, nr 15/16, s. 4-6.

[9] T. Szurman, Dziękujmy całym sercem, ZE 2001, nr 19, 4-5.

[10] T. Szurman, Ewangelicka pokuta, ZE 2001, nr 20, s. 4-5.

[11] J. Kozieł, Chrystus priorytetem?, ZE 2007, nr 18, s. 4-5.

[12] M. Klátik, Zachowajmy swoje dziedzictwo, ZE 2007, nr 22, s. 4-5.

[13] J. Samiec, Poselstwo pojednania, ZE 2010, nr 9, s. 4-5.

[14] M. Cieślar, Pewni miłości Chrystusa, ZE 2010, nr 8, s. 4-5.

Kazania na łamach "Zwiastuna"

Ambona w kościele
ewangelickim w Ustroniu

„Kazanie jest czynem wielce odważnym. Gdyż w chwili, gdy wstępuję na święte miejsce – czy kościół jest przepełniony, czy pusty, czy ja o tym sam myślę, czy też nie, to wszystko jest jedno – mam o jednego słuchacza więcej od tych, których się widzi, słuchacza niewidzialnego, Boga w niebie, którego ja co prawda nie widzę, ale który mnie może widzieć. Ten słuchacz słucha dokładnie, czy to, co ja mówię jest prawdą, czy jest prawdziwie w moim sercu.”

(Sören Kierkegaard)

    Podstawową formą przekazu treści konfesyjnych jest kazanie, którego celem jest proklamowanie Słowa Bożego oraz biblijne uzasadnienie nauki Kościoła ewangelickiego. Inaczej mówiąc, celem kazania jest „budzenie i formowanie wiary chrześcijańskiej, budowanie wspólnoty Kościoła, a w konsekwencji prowadzenie wiernych do zbawienia”. Według „Praktycznego słownik współczesnej polszczyzny” kazanie to „mowa na temat religijny wygłaszana przez duchownego do zgromadzonych w kościele w czasie nabożeństwa”. W nabożeństwie Kościoła ewangelickiego zajmuje ono centralne miejsce i według encyklopedii Religia PWN oznacza „głoszenie i wyjaśnianie prawd wiary oraz zasad moralności”. Jest też, jak wyjaśnia ks. prof. dr Andrzej Wantuła, „bezpośrednim poselstwem od Boga przez Słowo”.

Do kazań zalicza się wypowiedzi ustne wygłaszane z ambon kościelnych oraz drukowane w zbiorach postyll i w czasopismach luterańskich. W refleksji teologicznej ks. prof. Jerzego Gryniakowa zadaniem kazania jest niesienie pociechy ludziom diaspory, podobnie jak było w czasach pierwszych chrześcijan, konfesyjne umacnianie ich wiary, misyjne i ewangelizacyjne oddziaływanie. Duchowny podkreśla, iż ewangelickie kazanie jest biblijne, jego podstawą jest Słowo Boże zawarte w księgach Starego i Nowego Testamentu.

W „Zwiastunie” kazania zamieszczane są w cyklu tematycznym „Spotkanie ze Słowem Bożym” wprowadzonym na łamy periodyku w 1993 roku. Nie oznacza to, iż kazanie na łamach „Zwiastuna” pojawiło się w podanym roku (w 1993 r. uporządkowano treści pisma w działy (cykle), którym przydzielono konkretne treści). Kazania są formą wypowiedzi systematycznie zamieszczaną w tym periodyku od pierwszego numeru w 1946 r.

 Uwzględnienie roku kościelnego pozwala za pomocą kazań objaśnić zbawcze dzieło Boga wraz z zagadnieniami eschatologicznymi. Kazania pisane są według wyznaczonych tekstów biblijnych, tj. perykop, fragmentów księgi biblijnej przeznaczonych do odczytania i następnie objaśnienia w czasie nabożeństwa. W „Zwiastunie” perykopy kazań niedzielnych pokrywały się z datą ukazania się dwutygodnika.

Tabela 17. Zestawienie ilościowe kazań i rozważań w „Zwiastunie”

Forma	1991-2000	2001-2011
Kazania	208	33
Rozważania	86	424

Źródło: obliczenia własne

Porównując te dwa dziesięciolecia (tabela 17) zauważa się, iż w latach 1991-2000 kazania ilościowo przeważały nad rozważaniami, zaś w następnym dziesięcioleciu, tj. w latach 2001-2011, proporcje odwróciły się na korzyść rozważań. Z całą pewnością wiązało się to z wprowadzeniem zmian do redagowania „Zwiastuna Ewangelickiego”, które m.in. polegały na wprowadzeniu krótszych form wypowiedzi i na publikowaniu dwóch jednostronicowych rozważań przygotowywanych w oparciu o teksty wygłaszane przez księży na antenie Radia Katowice, Tygodnia Powszechnej Modlitwy i Jedność Chrześcijan i inne, o czym informowała adnotacja zamieszczona pod rozważaniem, np. nr 3 z 2002, s. 5.