Ksiądz Jerzy Heczko (1825-1907) z Ligotki Kameralnej

200. rocznica urodzin ks. Jerzego Heczki oraz 
160 lat "Kancjonału, czyli śpiewnika dla chrześcijan ewangelickich”  

Ks. Jerzy Heczko
(1825-1907)

 

 duchowny ewangelicki, pisarz religijny, autor pieśni kościelnych, działacz narodowy, twórca jednego z najpopularniejszych polskich kancjonałów ewangelickich.
Uczył się w   Cieszynie, w Kieżmarku i Lewoczy. Absolwent   seminarium nauczycielskiego w Modrej koło   Bratysławy.
Ojciec Lotara i Alfreda, entomologów.

 

Życie i działalność ks. Jerzego Heczki

14.05.1825 – urodził się w Łyżbicach k. Cieszyna (obecnie Czeska Rep.), w rodzinie Jerzego Heczki, robotnika i Marii Supik.

1849 - będąc kandydatem teologii wydał drukiem pod pseudonimem J. H. Prawdowski swoje pierwsze kazania zatytułowane „Pierwiastki”. 

1849 – odbywał studia teologiczne w Wiedniu i w Szwajcarii

1851 – w Cieszynie ukazała się broszura jego autorstwa pt. „Katolictwo i ewangelictwo”, 

1851 – urodził się syn Lotar (1851-1885), inżynier, entomolog, który zmarł w trakcie podróży naukowej w Brazylii

1852 – został ordynowany na duchownego Kościoła Ewangelickiego

1852-1854 – pracował jako duchowny w Stadle (pow. nowosądecki)

1854 – w Stadle k. Muszyny urodził się drugi syn Alfred (1854-1933), nauczyciel główny w ewangelickim seminarium nauczycielskim w Bielsku (1879-1895) i państwowym seminarium nauczycielskim w Cieszynie (1895 lub 1896 -1916). W 1920 r. zamieszkał w Ligotce Kameralnej, gdzie prowadził badania entomologiczne, autor artykułów w prasie i wydawnictwach naukowych, redaktor wiedeńskiego czasopisma „Wiener Entomologische Zeitung” (1901-1933)

1855-1858 – następnie pracuje w Nowym Gawłowie k. Bochni

1859-1907 – proboszcz w Ligotce Kameralnej na Zaolziu

1860 – wydał drukiem „Modlitewnik”

1864 – wydał 18 pieśni w języku polskim, w tym 8 dotyczyło męki i śmierci Chrystusa, zaś 10 – Zmartwychwstania. 

1865 – w Cieszynie wydał „Kancjonał, czyli śpiewnik dla chrześcijan  ewangelickich”, który w ciągu 120 lat doczekał się aż 23 wydań, ostatnie pojawiło się w 1983. Zawierał 722 pieśni i 16 modlitw, a drukowany został gotykiem.

1876-1877 – redagował dwutygodnik „Ewangelik”, którego był jednym z współtwórców

1881-1890 – prezes Towarzystwa Ewangelickiej Oświaty Ludowej w Cieszynie

11.05.1907 – zmarł w Ligotce Kameralnej

 Biobibliiografia

1. Badura J.: Citara Sanctorum ks. Jerzego Trzanowskiego i kancjonał ks. Jerzego Heczki, „Luteranin. Kwartalnik Parafii Ewangelickich w Wiśle i Istebnej” 2015, nr 1(47), s. 8-9.
2. Badura J.: Kancjonał ks. Jerzego Heczki : 150 rocznica pierwszej edycji kancjonału. „Ewangelik” 2015, nr 3, s. 82-88
3. Bazydło J.: Heczko Jerzy. [w:] Walkusz J. (red. nacz.): Encyklopedia katolicka. T. 6. Lublin 1993, szp. 612
4. Bocek P.: Ks. Heczko – jego kancjonał. „Zwiastun” 1965, nr 23, s. 308.313
5. Broda J.: Główne dzieło ks. Jerzego Heczki. „Strażnica Ewangeliczna” 1957, nr 17, s. 254-257
6. Broda J.: Ks. Jerzy Heczko a rok 1948. „Strażnica Ewangeliczna” 1948, nr 19/20, s. 10-11
7. Buzek A.: 90-lecie Kancjonału ks. Heczki. „Strażnica Ewangeliczna” 1955, nr 16, s. 237-239
8. Gross J.: Kancjonały, śpiewniki kościelne : z czego śpiewali polscy luteranie w XX w.? „Zwiastun” 1997, nr 8, s. 12-14
9. Heczko Jerzy Bogusław, [w:] Gadacz T., Milerski B. (red. nauk.): Religia. Encyklopedia PWN. T 4. Warszawa 2002, s. 336
10. Heczko Jerzy Bogusław, [w:] J. Golec, St. Bojda: Słownik biograficzny Ziemi Cieszyńskiej. T. 1, Cieszyn 1993, s.122-123
11. Heczko Jerzy Bogusław, [w:] J. Szturc: Ewangelicy w Polsce. Słownik biograficzny XVI-XX w., Bielsko-Biała 1998, s. 117-118
12. J.B.: W stulecie kancjonału cieszyńskiego. „Zwiastun” 1965, nr 13, s. 161-162
13. J.Sz (ks.): Jubileusz polskiego „Kancjonału” na Śląsku, „Głos Ewangelicki” R. 6(1925), nr 23, s. 3-4
14. Janik P., Ksiądz Jerzy Bogusław Heczko i jego kancjonał, [w:] Ksiądz Jerzy Bogusław Heczko i jego kancjonał, oprac. W. Sosna , Cieszyn 1991, s. 14-30.
15. Kancjonał ks. Heczki : rozdział z obszerniejszej monografii. – „Kalendarz Ewangelicki” R. 60(1947), s. 37-42
16. Ks. Heczko, „Kalendarz Ewangelicki na rok przestępny 1908”, wydany przez grono pastorów i nauczycieli, Cieszyn, R. 27(1907), s. 72-76
17. Ks. Jerzy Heczko, „Przyjaciel Ludu” R. 23(1907), nr 11, s. 82-84
18. Ksiądz Jerzy Heczko. „Zwiastun” 1977, nr 24, s. 380
19. Nasz kancyonał, „Przyjaciel Ludu” XXII: 1906, nr 8, s. 59-62
20. Obchód stuletnich urodzin śp. ks. Jerzego Heczki, „Poseł Ewangelicki” 1925, nr 22, s. 1.
21. Puczek J., Sosna Wł.: Bez śladów historii : echa artykułu. „Zwiastun” 1990, nr 19, s. 171-172 Mowa m.in. o odsłonięciu tablicy upamiętniającej twórcę Kancjonału, ks. Jerzego Heczkę
22. Puczek J.: 125[sto dwadzieścia pięć] lat Kancjonału księdza Jerzego Heczki. „Zwiastun” 1990, nr 19, s. 172-173
23. Sosna W. (oprac.): Ksiądz Jerzy Bogusław Heczko i jego kancjonał, Cieszyn 1991.
24. Stulecie kancjonału : Ligotka kameralna. „Zwiastun” 1965, nr 22, s. 299
25. T.W. (ks.): Nasze kancjonały. „Zwiastun” 1976, nr 20, s. 308-309

Netografia [dostęp: 31.05.2025]

https://www.sucha.cz/heczkigo-kancynol-spojrzenie-po-160-latach/

https://glos.live/Kultura/d/Pastor_Heczko_powrocil_do_Ligotki/2490

https://hymnary.org/person/Heczko_Jerzy?tab=texts

https://gazetacodzienna.pl/artykul/kultura/90-rocznica-wprowadzenia-kancjonalu-heczki-w-wisle?page=1

https://katalog-slownik.kc-cieszyn.pl/document/77162

Kancjonał ks. Jerzego Heczki z 1865 roku

160. rocznica pierwszego wydania

    Ostatnia 22. edycja „Kancyonału czyli śpiewnika dla chrześcijan ewangelickich” ks. Jerzego Heczki ukazała się w rocznice jego 100-lecia w 1965 r. Drukowana była w Brnie i Czeskim Cieszynie. Parafie w Goleszowie, Ustroniu i Wiśle używały go najdłużej, bo do 1965 roku, zaś na  Zaolziu (Czechy) prawie do końca tegoż stulecia.    

Pierwsze wydanie „Kancyonału…” ks. Jerzego Heczki z 1865 r. zawierało 772 pieśni na 641 stronach. W jego skład wchodziły następujące części: Przedmowa datowana 1865 styczeń; spis treści, tj. Podział kancyonału, z którego wynika dalszy podział pieśni na dziewięć działów uwzględniających podrozdziały: Nabożeństwo, Pieśni o Bogu, Pieśni o Synu Bożym, Pieśni o Duchu Św., Życie chrześcijańskie, Krzyż, Pociecha i ufność w Bogu, Różne stosunki i okoliczności, Czasy szczególne, Rzeczy ostateczne; Wykaz nut (melodyj), z których jedna drugą w razie potrzeby zastąpić może, co znacznie ułatwiało śpiewanie pieśni na nieznane melodie oraz sprzyjało użyciu wszystkich pieśni w Kancyonale. Zrąb główny śpiewnika kończą dwie pieśni górnicze (771,772), po czym jako uzupełnienie następuje 16 modlitw okolicznościowych. Ostatnia część stanowi  Wybór pieśni na niedziele i święta podług ewangielij i lekcyj oraz alfabetyczny Wykaz pieśni. 

    Według obliczeń ks. Piotra Janika pierwsze wydanie kancjonału obejmowało pieśni 323 autorów niemieckich, 186 czeskich, 155 autorów polskich, 5 łacińskich, 1 węgierskiego; 89 pieśni Heczko oznaczył: dawny kościół (1 pieśń), oryginał dawny (54 pieśni), oryginał nowy (23), przekład dawny (10), rękopis znaleziony w Bibliotece Akademickiej w Krakowie (1 pieśń). Wśród pieśni znalazło się ogółem: 59 tłumaczeń, które Heczko przejął, 456 pieśni przez niego przetłumaczonych. W przypadkach, gdy było to możliwe określał pochodzenie pieśni, podawał nazwisko autora oraz lata życia, lub zbiór, z którego pochodzą.

    Zaletą kancjonału ks. Jerzego Heczki była prosta, przystępna forma, jasna treść, wyjaśniająca prawdy biblijne, poruszająca duszę ludzką, a przede wszystkim  ukierunkowywał pobożność ludu. Był nacechowany zwiastowaniem Słowa Bożego i prawdziwą modlitwą w formie śpiewanej.

    W 1925 roku w Ligotce Kameralnej na Zaolziu obchodzono 100-lecie urodzin twórcy Kancyonała czyli śpiewnika dla chrześcijan ewangelickich, ks. Jerzego Heczki. Proboszcz parafii ewangelickiej, ks. Jan Unucka w następujących słowach podsumował spuściznę duchownego: „Ksiądz Heczko jest duchowym naszym wodzem. Za przewodem jego myśli idziemy co niedziela i w każde święto, śpiewając z jego kancjonału. Wielkie znaczenie Lutra leży między innemi i w tem, że dał swemu narodowi w miejsce niezrozumiałej pieśni łacińskiej, kościelną pieśń w języku macierzystym. Takie samo znaczenia ma dla naszego polsko-ewangelickiego ludu na Śląsku Cieszyńskim ks. Jerzy Heczko (…),  dał nam rodzimą, ewangelicko-polską pieśń nabożną”. 

    Z domu rodzinnego ks. Jerzy Heczko wyniósł znajomość prawie wszystkich melodii z Citara Sanctorum, zaś znajomość trzech języków: czeskiego, niemieckiego i polskiego, umożliwiła mu pracę nad tłumaczeniami tekstów pieśni, ich systematyzowaniem.

    W grudniu 1862 roku duchowny przedłożył do zaopiniowania Naczelnej Radzie Kościelnej w Wiedniu manuskrypt polskiego kancjonału, w dołączonym piśmie podkreślał, iż „Zaprowadzenie polskiego kancjonału jest sprawą żywotną i pilną i uprasza się o śpieszne i przychylne załatwienie podania powyższego”. Po uzyskaniu zgody w lutym 1863 roku rozpoczął starania o wydanie Kancjonału w oficynie Karola Prochaski w Cieszynie. Od tego czasu Cieszyn na długie lata stał się centrum wydawniczym polskich kancjonałów ewangelickich. Po raz pierwszy zaśpiewano z niego 16 kwietnia 1865 w kościele Jezusowym w Cieszynie. Przyjęły go wówczas jeszcze cztery parafie śląskie i jedna galicyjska. Już po roku od jego wprowadzenia nakład został wyczerpany. Do druku pierwszych czterech wydań zastosowano czcionkę gotycką z tego powodu, iż była to czcionka powszechnie znana i używana do druku książek, zaś czcionkę łacińską wprowadzono w wydaniu piątym z 1875 roku. 

    Duża liczba ewangelików mówiących po polsku na Śląsku stwarzała konieczność wydawania dla nich śpiewników, postylli, modlitewników i innych okolicznościowych druków. Całokształt życia chrześcijańskiego wprowadzony przez ks. Marcina Lutra do porządku kościelnego (liturgicznego) spowodował przenikanie treści religijnych do życia codziennego ewangelików, co skutkowało wzrastającym zapotrzebowaniem na wymienione publikacje.

    Znaczenie kancjonałów dla świadomości religijnej i narodowej jest niezwykle ważne. O tych niezwykłych wartościach stanowi fakt, iż kancjonały przechodziły z pokolenia w pokolenie, niejednokrotnie też były przedmiotem „wypraw” ślubnych. Korzystano z niego nie tylko w czasie nabożeństw, ale również we wszystkich sytuacjach życiowych, jakie mogły spotkać człowieka. Treści religijne wzmacniały wiarę, dodawały sił w trudnościach codziennych.  Kancjonały wydawane w języku polskim pełniły również rolę praktyczną – uświadamiały narodowościowo, były książką do czytania.

Ewangelickie kancjonały w kontekście historycznym

        Reformacja zapoczątkowana w 1517 roku przez ks. dr. Marcina Lutra wprowadziła szereg zmian w życie religijne chrześcijan, które od tego momentu opierało się na nowej doktrynie: Sola Scriptura (Tylko Pismo), Solus Chrystus (Tylko Chrystus), Sola Fide (Tylko Wiara), Sola Gratia (Tylko Łaska).[1] Stała się ona podstawą Kościoła Luterańskiego, zw. też Ewangelicko-Augsburskim. Szczególnego znaczenia nabrała reforma nabożeństwa, głównie liturgii, w której uczestniczyli wszyscy zgromadzeni na nabożeństwie, a nie jak to było w średniowieczu, gdy śpiew liturgiczny należał do celebransa i chóru, a zgromadzeni włączali się tylko sporadycznie do responsoriów. Wprowadzenie języka narodowego do liturgii i śpiewanych hymnów zadecydowało o konieczności opracowywania kancjonałów.

      Za autora pierwszego kancjonału ewangelickiego uważany jest ks. Marcin Luter, który w  1524 roku w Wittenberdze wydał pierwszy śpiewnik Geystliches gesangk Buchleyn. Zamieścił w nim 24 hymnów. Część z nich opatrzył swoją muzyką. Wśród nich znalazło się 12 parafraz hymnów łacińskich, 6 parafraz psalmów[2]. Reformator uważał pieśni i psalmy za Boży dar, który przypomina człowiekowi, że został stworzony przez Boga po to, by Go wielbić i wywyższać[3].

      W dziele Encomion musices (1538) wypowiada się o muzyce następująco: „Muzyka rządzi wszystkimi wzruszeniami serca, nic na świecie nie może lepiej niż muzyka pobudzać smutnych do radości, radosnych czynić smutnymi, trwożliwym dodać śmiałości, wyniosłych skłonić do pokory, zmniejszać zazdrość i nienawiść”[4]. Słowa M. Lutra: „Po teologii muzyce wyznaczam następne miejsce i najwyższy szacunek”[5] dowodzą, że w muzyce dostrzegał również wartość etyczną> Stanowiła ona również środek pobudzania wiary i dziękczynienia kierowanego do Boga.

       Nowa forma nabożeństwa skutkowała tworzeniem nowej muzyki kościelnej ukierunkowanej na pieśń religijną, zw. też „chorałem reformacyjnym” o nieskomplikowanej, prostej, zwrotkowej formie, śpiewanej często na cztery głosy. Pieśni te zwiastowały czyste Słowo Boże, odzwierciedlały stosunek wiernych do Bożych prawd, zawierały liczne cytaty biblijne. Reformator podkreślał, iż „tekst i nuty, akcent, melodia i ruch wypływać muszą z prostego języka i mowy ojczystej”[6].

      W XVIII w. ewangelicy Polacy i Niemcy współegzystowali na Śląsku w przekonaniu, że tylko poprzez wzajemne zrozumienie, poszanowanie może dojść do zbliżenia i równocześnie wzmocnienia wyznaniowego. Dlatego trudno mówić o przynależności narodowej ewangelickiego duchownego, który niejednokrotnie oprócz kaznodziejstwa uprawiał pisarstwo, był twórcą pieśni i muzyki, wydawcą kancjonałów polskich i modlitewników, autorem podręczników do języka polskiego i niemieckiego. O tożsamości narodowej nie decydowały ani miejsce  urodzenia, ani miejsce odbywania studiów teologicznych, czy późniejszej pracy duszpasterskiej. Przykładowo autor Kancyonała zawierającego w sobie Pieśni Chrześcijańskie (1776), ks. Jan Chrystian Bockshammer (1733-1804) urodził się w Cieszynie, studiował w Jenie, urząd sprawował w Twardogórze, gdzie do parafii przynależeli ewangelicy Polacy i Niemcy,  doskonale znał dwa języki: polski i niemiecki. W jego dorobku pisarskim znajdują się pisma pisane w obu językach, a jednak badacze niemieccy uznają go za Niemca, a polscy za Polaka. Podobnie, ks. Christian Rohrmann (1672-1731) – proboszcz w Pawłowie, kazania wygłaszał w dwóch językach, tworzył łacińską poezję religijną, tłumaczył pieśni z niemieckiego, a dla swoich wiernych opracował słownik polsko-niemiecki. Wymienić jeszcze należy ks. Jerzego Szlaka (Schlag) (1695-1764), wybitnego kaznodzieję, rektora polskiej szkoły we Wrocławiu, autora podręczników do języka polskiego, czy Efraima Oloffa, który w języku niemieckim napisał pierwszą rozprawę o polskich pieśniach kościelnych i polskich tłumaczeniach Biblii, a w 1727 roku w Lipsku przygotował do druku polskie tłumaczenie Nowego Testamentu[7].

        Sytuacja zmieniła się w XIX w. kiedy akcję germanizacyjną zaczęto prowadzić planowo, konsekwentnie i bezwzględnie: kasowano polskie nabożeństwa a na istniejące wprowadzano opłaty za miejsce w ławce, usuwano też język polski ze szkół. W roku 1843 ks. R. Fiedler podawał, iż na całym Śląsku zamieszkuje 700-800 tysięcy polskiej ludności, z tego ok. 100-120 tysięcy na  Dolnym Śląsku, na tym terenie też działa 57 kościołów ewangelickich z polskimi nabożeństwami[8]. Dlatego w latach czterdziestych XIX w. na synodzie prowincjonalnym we Wrocławiu upominał się o prawa ludu polskiego, o właściwą obsadę polsko-niemieckich parafii, protestował przeciwko zmniejszeniu liczby polskich nabożeństw, domagał się przygotowania nauczycieli do pracy wśród polskich dzieci. Twierdził że, „język należy do najdroższych własności każdego człowieka, którą go wyższa mądrość obdarzyła. I nasz słowiański Ślązak trzymać go się będzie, będzie się w nim modlił do Boga, chwalił go, będzie mu śpiewał i dziękował jako Panu wszech ludów i języków”[9].

---

[1] Podaje za: M. Uglorz, Marcin Luter ojciec Reformacji, Bielsko-Biała 1995, s. 125-150.

[2] Z. Pasek, Topika zbawienia w  polskich kancjonałach ewangelikalnego protestantyzmu, Kraków 2004, s. 35.

[3] R. Baitlon, Tak oto stoję. Marcin Luter, przekł. W. Maj, Katowice 1995, s. 326.

[4] Cytuję za: P. Plinta, Ks. dr Marcin Luter i muzyka, [w:] Z problemów Reformacji, Bielsko-Biała 1993, nr 6, s. 123.

[5] Tamże, s. 123.

[6] Tamże, s. 128.

[7] G.B. Szewczyk, Dorobek literacki ewangelików śląskich, [w:] Dzieje literatury polsko-ewangelickiej na Górnym Śląsku, pod red. J. Szturca, Katowice 2006, s. 12-13.

[8] Podaję za: J. Paw,  Polskie kancjonały protestanckie oficyny brzeskiej w XIX wieku, [w:] Książka polska na Śląsku w drugiej połowie XIX wieku. Zarys problematyki, pod red. M. Pawłowiczowej, Katowice 1992, s. 198-199.

[9] S. Gajda,  Wstęp. Pastor Robert Fiedler z Międzyborza i jego polonofilska działalność, [w:] Fiedler R., Tam jeszcze kęs polactwa. Wybór pism pastora z Międzyborza, wstęp i oprac. S. Gajda, Opole 1987, s. 22.

Rocznice w kwietniowym kalendarzu

02.04.1805 – w Odense urodził się Hans Christian Andersen (zm. 04.08.1875), pisarz duński

02.04.1985 – w Pasymiu zmarł ks. Henryk Szreder (ur. 1916), duchowny w parafiach mazurskich, uczestnik obrony Warszawy, działacz straży pożarnej

03.04.1575 – w Niemodlinie urodził się ks. Gabriel Fabricius, poeta, kaznodzieja

04.04.1845 – urodził się w Drogomyślu ks. Jerzy Badura (zm. 1911), pisarz religijny, działacz narodowy, wydawca pisma dla ewangelików „Nowiny Szląskie”, współpracownik „Zwiastuna Ewangelicznego”, „Ewangelika”, „Przyjaciela Ludu”

04.04.1975 – w Wiśle zmarł Jan Pilch (ur. 1887), nauczyciel, redaktor, organista, zwolennik okultyzmu

06.04.885 – zmarł Metody, „apostoł Moraw” (ur. ok. 815), misjonarz, prowadził misje chrystianizacyjne na ziemiach zamieszkanych przez Słowian

06.04.1945 – w czasie drugiej wojny światowej zginął ks. Gustaw Ożana (ur. 1909), katecheta w Trzyńcu, pozbawiony przez Niemców urzędu, został wywieziony do pracy przymusowej do Wiednia. Za udział w pracy konspiracyjnej aresztowany w 1943, w kwietniu 1945 tzw. Volkgericht skazał go na śmierć. Rozstrzelany wraz kilkuset osobami przez Waffen SS w miejscowości Stein an der Donau w Austrii.

09.04.1945 – zginął we Flossenburgu ks. Dietrich Bonhoeffer (ur. 1906), luterański teolog, intelektualista

10.04.1525 – na Rynku w Krakowie miał miejsce Hołd Pruski, złożony przez księcia Albrechta Hohenzollerna królowi Zygmuntowi Staremu

15.04.1765 – w Lesznie urodził się ks. Karol Bogumił Diehl (zm. 1831), prezes Generalnego Konsystorza Ewangelickiego

16.04.1865 – w kościele Jezusowym w Cieszynie po raz pierwszy śpiewano z kancjonału ks. Jerzego Heczki

18.04.1025 – Bolesław Chrobry koronowany na króla Polski

19.04.2015 – we Wrocławiu zmarł Maciej Lis (ur. 1950), polski prawnik, doktor nauk prawnych; specjalność prawo europejskie i prawo międzynarodowe, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Wrocławskiego oraz działacz luterański, społeczny i charytatywny. Członek władz naczelnych Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Współtwórca Diakonii Polskiej i członek Rady Diakonii Polskiej

 22.04.1555 – rozpoczął się sejm w Piotrkowie, na którym szlachta ewangelicka postulowała utworzenie polskiego kościoła narodowego i państwowego, niezależnego od papieża

26.04.1905 – w Krakowie zmarł Ernest Leopold Stockmar (ur. 1818), członek Rady Miasta Krakowa, reprezentant ewangelickiego wyznania w Radzie Szkolnej Okręgowej, kurator parafii ewangelickiej.

26.04.1905 – urodził się ks. Karol Jadwiszczok (zm. 1988), pracował w licznych parafiach Dolnego Śląska

26.04.1925 – w Gumnach k. Cieszyna urodził się Bogusław Szurman (zm. 1996), nauczyciel muzyk, dyrygent, organista

28.04.1905 – urodził się ks. Karol Messerschmidt (zm. 1991), kapelan Wojska Polskiego, proboszcz II parafii w Warszawie, założyciel domu opieki „Sarepta” w Węgrowie, dyrektor biblioteki ChAT

30.04.1945 – zginął  rozstrzelany w okolicach Dworca Poczdamskiego w Berlinie Friedrich Justus Peres (ur. 1910), prawnik, radca prawny Rady Braci Ewangelickiej Unii Staropruskiej, nie aprobował metod działania władz hitlerowskich

30.04.1945 – zginął Jan Drozd  (ur. 18.05.1882), nauczyciel muzyki, założyciel i dyrektor Szkoły Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego w Cieszynie (1934-1939), członek Związku Walki Zbrojnej

Zestawienie postów na blogu "Godna Pamięć o Bogu i Historii". Cz. 3

 Bibliografie tematyczne

Bibliografia dzieł Marcina Lutra w języku polskim. Opublikowane: 06.11.2016 (Bibliografia tematyczna. Teologia) 

Bibliografia Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Pszczynie. Opublikowane: 06.11.2016 (Bibliografia tematyczna. Historia)

Zestawienie bibliograficzne [Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Pszczynie]. Cz. 1.: Lata 1948-1983. Opublikowane: 09.11.2016 (Bibliografia tematyczna) 

Zestawienie bibliograficzne [Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Pszczynie]. Cz. 2: Lata 1983-1999 Opublikowane:  29.11.2016 (Bibliografia tematyczna) 

Zestawienie bibliograficzne [Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Pszczynie] Cz 3: lata 2000-2001. Opublikowane: 09.11.2016 (Bibliografia tematyczna) 

Zestawienie bibliograficzne [Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Pszczynie] Cz.4. Lata 2001-2016. Opublikowane: 20.12.2016  (Bibliografia tematyczna) 

Ekumenia na łamach „Zwiastuna”. Opublikowane: 03.01.2017 (Bibliografia  tematyczna) 

Rynek w Pszczynie – bibliografia. Cz. 1. Opublikowane: 03.08.2018 (Bibliografia tematyczna)

Kamienice w Pszczynie – bibliografia. Cz. 2. Opublikowane: 23.08.2018 (Bibliografia tematyczna)

Kazania w „Zwiastunie” 1978-2010. Opublikowane: 13.12.2017 (Bibliografia tematyczna) 

Teologia

Kazania na łamach „Zwiastuna”. Opublikowane: 21.01.2022 (Teologia) 

Jeszcze o kazaniach w „Zwiastunie”. Opublikowane: 29.01.2022 (Teologia) 

Podstawowe źródła doktryny luterańskiej. Cz. 1. Opublikowane: 28.04.2023 (Teologia)

Podstawowe zasady doktryny luterańskiej. Cz. 2. Opublikowane: 06.05.2023 (Teologia)

Liturgiczny obraz życia religijnego ewangelików w Polsce. Cz. 1. Opublikowane: 22.05.2023 (Teologia)

Kościół jako obiekt sakralny. Opublikowane: 31.05.2023 (Teologia) 

Kościół Ewangelicko-Augsburski w PRL w latach 1945-1951. Opublikowane: 27.03.2021 (Historia)

Kościół Ewangelicko-Augsburski w PRL. Opublikowane: 05.04.2021 (Historia)

Stabilizacja prawno-ustrojowa Kościoła (1960-1975). Opublikowane: 15.04.2021 (Historia)

Zestawienie postów na blogu "Godna Pamięć o Bogu i Historii". Cz. 2

Historia i współczesność prasy ewangelickiej

Komunikacja medialna w epoce Odrodzenia. Opublikowane:  8.11.2020 (Historia)

Historia prasy ewangelickiej. Opublikowane: 13.12.2020 (Bibliografia tematyczna)

Zestawienie bibliograficzne o parafialnej prasie. Opublikowane: 16.12.2020 (Bibliografia tematyczna)

Bibliografia artykułów o „Zwiastunie Ewangelickim” w trzech odsłonach. Opublikowane: 31.12.2020 (Bibliografia tematyczna)

Historia i współczesność prasy ewangelickiej – bibliografia w wyborze. Opublikowane: 12.01.2021 (Bibliografia tematyczna)

Ksiądz Jerzy Rekuć i „Poczta Królewiecka” (1718–1720). Opublikowane: 16.02.2021 (Historia)

Narodziny nowoczesnej prasy. Opublikowane: 4.03.2021 (Historia)

Prasa luterańska w Rzeczpospolitej w XIX i na początku XX wieku. Opublikowane: 10.03.2021 (Historia) 

„Strażnica Ewangeliczna”. Opublikowane: 19.03.2021 (Historia)

Tendencje rozwojowe prasy ewangelickiej po 1989 roku. Opublikowane: 1804.2021 (Historia)

Transformacja i jej wpływ na rozwój prasy po 1989 roku. Opublikowane: 1.05.2021 (Historia) 

Dwutygodnik „Strażnica Ewangeliczna”. Opublikowane: 13.05.2021 (Historia)

"Strażnica Ewangeliczna" w latach (1945-1951). Cz. 2. Opublikowane: 22.05.2021 (Historia) 

„Zwiastun” w latach 1961-1975. Cz. 1. Opublikowane: 29.05.2021 (Historia)

„Zwiastun” w latach 1976-1989. Opublikowane: 21.06.2021 (Historia)

„Zwiastun Ewangelicki” na początku trzeciego tysiąclecia. Opublikowane: 16.07.2021 (Historia)

Terminy „prasa” i „czasopismo” w polskich encyklopediach i słownikach XIX i XX wieku. Opublikowane: 2.08.2021 (Historia) 

Terminy „prasa” i „czasopismo” w polskich encyklopediach i słownikach XIX i XX wieku. Opublikowane: 17.08.2021 (Historia) 

Terminy „prasa” i „czasopismo” w polskich encyklopediach i słownikach XIX i XX wieku. Opublikowane: 20.08.2021 (Historia) 

Czasopisma religijne i wyznaniowe - próba zdefiniowania. Opublikowane: 2309.2021 (Historia)

Prasa ewangelicka (luterańska). Opublikowane: 2.10.2021 (Historia) 

Typologia prasy ewangelickiej. Opublikowane: 18.10.2021 (Historia) 

Cele i zadania prasy ewangelickiej. Opublikowane: 22.10.2021 (Historia)

O gatunkach dziennikarskich. Opublikowane: 25.11.2021 (Historia) 

Sylwetka - formą biogramu w "Zwiastunie". Opublikowane: 9.02.2022(Historia) 

Zadania i cele ewangelickiego czasopisma. Opublikowane: 22.03.2022 (Wypisy) 

 

Czas podsumowań

 Już prawie 10 lat minęło od chwili, gdy założyłam blog "Godna pamięć o Bogu i Historii". Ukazało się tam dużo różnych tekstów, głównie biograficznych i bibliograficznych, ale też historycznych i innych. Taki był mój cel i zamierzenie. Wśród ponad 250 postów, które w tym czasie zamieściłam trudno dzisiaj prowadzić poszukiwania tego właściwego, dlatego uważam za uzasadnione opracowanie zestawień tematycznych. Jako pierwsze zamieszczam biobibliografie duchownych ewangelickich, na które składa się życiorys w datach i  bibliografia przedmiotowo-podmiotowa, wypisy z publikowanych tekstów zamieszczanych w czasopismach kościelnych.

Dla sprawnego poruszania się w gąszczu postów w poniższym zestawieniu oprócz tematu głównego, zamieszczona jest data publikacji i lista zakładek poprzez które, również można prowadzić poszukiwania.

Na koniec chciałam serdecznie podziękować wszystkim Internautom odwiedzającym blog  "Godna pamięć o Bogu i Historii". Mam nadzieję że, zamieszczone treści przyczyniają się do poszerzenia wiedzy o Kościele Ewangelicko-Augsburskim w Polsce oraz służą duchowemu zbudowaniu.

Dziękując, zapraszam ponownie!

Jadwiga Badura

Wykaz biobibliografii za lata 2016-2024. Cz. 1

Ks. Buzek Andrzej

Ksiądz Buzek Andrzej (1885-1971). Opublikowane 6 maj 2022

Bibliografia podmiotowa ks. Andrzeja Buzka. Cz. 1 Opublikowane 8 maj 2022 (Bibliografia tematyczna)

Bibliografia podmiotowa ks. Andrzeja Buzka. Cz. 2. Opublikowane 13 maj 2022 Bibliografia tematyczna

Ks. Alfred Jan Figaszewski

Wydarzyło się 12 lat temu - 15 stycznia 2012. Opublikowane: 15.01.2024 (Biografie. Galeria zdjęć. Wspomnienia)

Ksiądz Alfred Jan Figaszewski (1924-2020). Opublikowane: 19.04.2020 (Wspomnienia)

Ks. Edmund Friszke

W 120. rocznicę urodzin Ks. Edmunda Friszke (1902-1958). Opublikowane: 5.10.2022 (Bibliografia tematyczna. Biografie)

Ks. prof. dr Woldemar Gastpary

Ks. prof. dr Woldemar Gastpary (1908-1984). Opublikowane: 18.12.2024 (Bibliografia tematyczna. Biografie. Wspomnienia)

Ks. prof. dr. Woldemar Gastpary (1908-1984). Opublikowane: 21.12.2024 (Bibliografia tematyczna. Biografie)

Ks. Jan Gross

Wspominanie ks. Jana Grossa. Opublikowane: 23.03.2020 (Wspomnienia)

Ks. Jan Gross (1938-2014). Opublikowane: 15.03.2024 (Biografie. Wspomnienia)

Myśl teologiczna ks. Jana Grossa. Opublikowane: 19.03.2024 

Ks. prof. dr Jerzy Gryniakow

Wspomnienie w 30. rocznicę śmierci. Opublikowane: 3.11.2022 (Biografie. Wspomnienia)

Ks. prof. dr Jerzy Gryniakow (1925-1992). Opublikowane: 19.11.2022

Bibliografia teologiczna ks. prof. dr. Jerzego Gryniakowa z lat 1949-1979. Cz. 1. Opublikowane 30.11.2022 (Bibliografia tematyczna)

Bibliografia prac teologicznych ks. prof. dr. Jerzego Gryniakowa. Cz. 2. Opublikowane: 6.12.2022 (Bibliografia tematyczna)

Wypisy z twórczości pisarskiej ks. prof. dr. Jerzego Gryniakowa. Opublikowane: 14.12.2022 (Teologia. Wypisy)

Ks. Jan Karpecki

Ks. Jan Karpecki. Opublikowane: 14.09.2018 (Zapomniane fotografie)

Ks. Jan Karpecki (1906-1980). Opublikowane: 9.03.2023 (Biografie)

Działalność publicystyczna ks. Jana Karpeckiego. Opublikowane: 10.03.2023 (Bibliografia tematyczna. Biografie)

Wprowadzenie ks. Jana Karpeckiego w urząd proboszcza parafii ewangelickiej w Mikołowie. Opublikowane: 11.03.2023 (Biografie. Zapomniane fotografie)

W kręgu refleksji o Szkółce Niedzielnej ks. Jana Karpeckiego. Opublikowane: 15.03.2023 (Wypisy )

ks. Emil Kowala

ks. Emil Kowala (1913-1976) – w 110. rocznicę urodzin. Opublikowane: 27.01.2023 (Biografie. Wspomnienia)

Ks. Bp Karol Kotula

Wspomnienie w 140. rocznicę urodzin. Opublikowane: 14.01.2024 (Biografie. Wspomnienia)

Ksiądz Biskup Karol Kotula – biobibliografia. Opublikowane: 27.01.2024 (Bibliografia tematyczna. Biografie)

Wypisy z kazań i artykułów ks. bp. Karola Kotuli. Opublikowane 30.01.2024 (Biografie. Wypisy)

Ks. Otton Krenz

Wspominanie w 60. rocznicę śmierci. Opublikowane: 19.10.2022 (Biografie. Wspomnienia)

Ksiądz Otton Krenz (1890-1962) – bibliografia przedmiotowa. Opublikowane: 21.10.2022 (Bibliografia tematyczna)

Bibliografia teologiczna ks. Ottona Krenza w układzie chronologicznym. Opublikowane: 24.10.2022 (Bibliografia tematyczna)

W kręgu myśli teologicznej ks. Ottona Krenza. Opublikowane: 28.10.2022 (Wypisy)

Ks. Karol Bogusław Kubisz

Ks. Kubisz Karol Bronisław (1905-1981). Opublikowane: 24.03.2023 (Biografie)

Ks. Karol Bogusław Kubisz (1905-1981) – bibliografia przedmiotowa i  podmiotowa. Opublikowane: 27.03.2023 (Bibliografia tematyczna. Biografie)

Bibliografia artykułów ks. K. B. Kubisza za lata 1935-1939. Cz. 1. Opublikowane: 30.03.2023 (Bibliografia tematyczna)

Zdjęcie pamiątkowe z lat 60. XX w. parafii krakowskiej. Opublikowane: 30.03.2023 (Zapomniane fotografie)

Bibliografia tekstów ks. Karola B. Kubisz za lata 1945-1980. Cz. 2. Opublikowane: 1.04.2023 (Bibliografia tematyczna)

Myśl teologiczna ks. Karola B. Kubisza. Opublikowane: 4.04.2023 (Wypisy)

Ks. Jan Lasota

Ks. Jan Lasota (1883-1973). Opublikowane: 18.02.2023 (Biografie)

Publikacje ks. Jana Lasoty w „Strażnicy Ewangelicznej”. Opublikowane: 19.02.2023 (Bibliografia tematyczna)

Z kazań ks. Jana Lasoty. Opublikowane: 23.02.2023 (Wypisy)

Ks. sen. Paweł Nikodem

Ks. senior Paweł Nikodem – wspomnienie w 71. rocznicę śmierci. Opublikowane: 10.02.2025 (Bibliografia tematyczna. Biografie)

Ks. Bp Janusz Narzyński

Pamięci Księdza Biskupa [Janusza Narzyńskiego]. Opublikowane:  15.03.2020 (Bibliografia tematyczna. Historia. Wspomnienia)

Ks. dr Marcin Otto

Ks. Leopold Marcin Otto i jego postylla z 1892. Opublikowane: 1.12.2019 (Teologia)

Ksiądz dr Leopold Marcin Otto (1819-1882). Opublikowane 24.11.2024 (Biografie)

Ks. Dr Marcin Leopold Otto (1819-1882) – biobibliografia. Opublikowane: 28.11.2024 (Bibliografia tematyczna. Biografie) 

Ks. Edward Romański

Ks. Romański Edward (1912-1984). Opublikowane: 6.01.2023 (Bibliografia tematyczna. Biografie. Zapomniane fotografie)

Ks. Romański Edward (1912-1984). Cz. 2. Opublikowane: 13.01.2023 (Bibliografia tematyczna) 

Rok kościelny w poezji ks. Edwarda Romańskiego. Cz. 3. Opublikowane 15.01.2023 (Bibliografia tematyczna) [wejścia: 8]

Wypisy z twórczości ks. Edwarda Romańskiego. Opublikowane 19.01.2023 (Wypisy

Ks. bp Jan Szarek

Ksiądz Biskup Jan Szarek – wspomnienie. Opublikowane: 15.10.2020 (Biografie. Wspomnienia)

Ksiądz bp Jan Szarek. Cz. 2. Opublikowane: 16.10.2020 (Galeria zdjęć. Wspomnienia)

Ksiądz bp Jan Szarek - bibliografia wybór. Cz. 3. Opublikowane: 20.10.2020 (Bibliografia tematyczna)

Ks. bp Jan Szeruda

Ksiądz Biskup Jan Szeruda. Opublikowane: 23.09.2019 (Historia. Wspomnienia)

Ksiądz Biskup Jan Szeruda - bibliografia przedmiotowa. Opublikowane: 7.10.2019 (Bibliografia tematyczna. Historia)

Ksiądz Biskup Jan Szeruda - bibliografia podmiotowa. Opublikowane: 810.2019 (Bibliografia tematyczna)

Ks. Bp Tadeusz Szurman

Wspomnienie w 10. rocznicę śmierci i 70. urodzin. Opublikowane: 7.06.2024 (Biografie. Wspomnienia

Ksiądz biskup Tadeusz Szurman życie i działalność – życie i działalność – biobibliografia. Opublikowane: 9.06.2024 (Bibliografia tematyczna. Biografie)

Kazania ks. bp. Tadeusza Szurmana opublikowane na łamach czasopism. Opublikowane: 10.06.2024

Rozważania ks. bp. Tadeusza Szurmana – bibliografia. Opublikowane: 12.06.2024

Ks. Ryszard Trenkler

Ks. Ryszard Trenkler (1912-1993) – w 110. rocznicę urodzin. Opublikowane. 22.02.2022 (Bibliografia tematyczna. Biografie. Wspomnienia)

Kazania ks. sen. Ryszarda Trenklera. Opublikowane: 23.02.2022 (Bibliografia tematyczna. Wspomnienia)

Bibliografia artykułów ks. Ryszarda Trenklera. Cz. 3. Opublikowane: 8.03.2022 (Bibliografia tematyczna)

Ks. Ryszard Trenkler na łamach „Jednoty” (1957-1970). Opublikowane: 15.03.2022 (Bibliografia tematyczna)

Ks. Jerzy Tytz

Kalendarium życia i działalności ks. Jerzego Tytza (1888-1944). Opublikowane: 3.05.2024 (Biografie)

Ks. Jerzy Tytz życie i działalność – biobibliografia. Opublikowane: 4.05.2024 (Bibliografia tematyczna. Biografie)

Ks. Jerzy Tytz (1888-1944). Opublikowane: 805.2024 (Biografie. Wypisy)]

Ks. Jerzy Tytz (1888-1944). Postylla - wypisy i bibliografia. Opublikowane: 9.05.2024 (Bibliografia tematyczna. Biografie. Wypisy)

Ks. Jan Walter

Ks. Jan Walter (1934-1995) - w 30. rocznicę śmierci. Opublikowane: 14.01.2025 (Bibliografia tematyczna. Biografie)

Ks. Henryk Wegener-Wojnowski

Ks. Henryk Wegener-Wojnowski (1916-1952). Opublikowane: 9.04.2022 (Bibliografia tematyczna. Biografie. Wspomnienia)

Ks. senior Adam P. Wegert i Maria Wegert

 Biobibliografia

Adam Piotr Wegert (1910-1981),
duchowny ewangelicki, ordynowany w 1934 r., proboszcz parafii w Bielsku (1949-1981), zwierzchnik Diecezji Cieszyńskiej (1956-1981), działacz Związku Ewangelików Polaków oraz Polskiego Związku Młodzieży Ewangelickiej

Maria Wegert (1911-2017),
działaczka bielskiego oddziału PTE (Polskie Towarzystwo Ewangelickie), wieloletnia organistka, dyrygentka chóru, córka ks. Andrzeja Buzka, żona ks. sen. Adama Wegerta

 

1. Anweiler P.: Boso i na klęczkach : Maria Wegert. „Zwiastun Ewangelicki” 2009, nr 9, s. 17

2. AW: Odeszli do Pana : Maria Wegert (1911-2017). „Kalendarz Ewangelicki”  R. 132(2018), s. 62-64

3. Cybulski T.: Zapomniany biskup z Mazowsza. „Płocki Rocznik Historyczno-Archiwalny, Płock” 2021, T. 13, s. 43-61

4. Gajdzika St., Londzin A.: Szkice z dziejów parafii Ewangelickiej w Czechowicach-Dziedzicach. Czechowice-Dziedzice 1996

5. Instalacja nowego seniora diecezji cieszyńskiej [ks. Adama Wegerta]. „Strażnica Ewangeliczna” 1957, nr 14, s. 220

6. Instalacja proboszcza [ks. Adama Wegerta] : Bielsko. „Strażnica Ewangeliczna” 1949, nr 15/16, s. 12-13

7. Janowski M.B.: Księża Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce w latach 1918-2001. Dodatek okolicznościowy. Warszawa 2004, s. 63

8. Jubileusz [40-lecia pracy duszpasterskiej ks. Adama P. Wegerta] : Bielsko. „Zwiastun” 1975, nr 3, s. 48

9. Jubileusz seniorowej [Marii Wegert]. „Zwiastun Ewangelicki” 2006, nr 24, s. 23

[Jubileusz ks. sen. A. Wegerta] : Bielsko. „Strażnica Ewangeliczna” 1960, nr 6, s. 94-95

10. Kneifel E., Die Pastorem der Evengelisch-Augsburgischen Kirche in Polen, Eging 1969

11. Koenig P.: Zarys dziejów luteranizmu w Bielsku-Białej, Bielsko-Biała 2000, s. 60

12. Konik T. (red.): Bóg jest  miłością : w 100-lecie urodzin ks. seniora Adama Wegerta. Cieszyn 2010

13. Nasi jubilaci : [Ks. Sen. Adam Wegert]. „Kalendarz Ewangelicki” R. 74(1961), s. 58-61

14. Szarek J., Niosła mnie radość służby. Wspomnienia z czasów przemian. Bielsko-Biała 2010, s. 16-17

15. Szarek J.: Bóg jest miłością : 25. rocznica śmierci ks. seniora Adama Wegerta. „Zwiastun Ewangelicki” 2006, nr 10, s. 12–13

16. Szarek J.: Śp. ks. Piotr Adam Wegert (Łk 2,29). „Kalendarz Ewangelicki”  R. 96(1982), s. 87-90

17. Szarek J.: Śp. ks. Piotr Adam Wegert (Łk 2,29). „Zwiastun”1981, nr 15/16, s. 233-234

18. Święto dyrygentki i chóru. „Zwiastun Ewangelicki” 2010, nr 20, s. 25.32

19. T.W. (Ks.): Ks. Piotr Adam Wegert. „Zwiastun” 1980, nr 18, s. 278

20. 30[trzydziestol]-lecie ordynacji [ks. sen. Adama Wegerta] : Bielsko. „Zwiastun” 1965, nr 3, s. 35